Opinie

De slag om het vijfhonderdje

Het laatste plan in de wereldwijde strijd tegen grote en kleine boeven: schaf de waardevolste bankbiljetten af, zoals die van 500 euro en 100 dollar. Vanwege bankkaarten en digitaal bankieren zitten ‘dure briefjes’ nog maar zelden in de portemonnee van de gewone consument, maar cash blijft koning van de onderwereld. Volgens een deze week verschenen rapport van voormalig topbankier Peter Sands gaat er jaarlijks tot aan twee biljoen dollar om in de illegale economie en berooft belastingontduiking sommige overheden tot aan 70 procent van hun potentiële belastinginkomsten. Sands roept op tot gecoördineerde actie, op de G20-top na de zomer in China. Iedereen moet meedoen om het drugskoningen, oplichters en terroristen moeilijker te maken. Als de eurozone het vijfhonderdje wegdoet maar de Zwitsers hun briefje van 1000 frank houden (ongeveer 900 euro) stappen ze gewoon over. Hoeveel effect het heeft? Twee jaar geleden werd op een Londens vliegveld een smokkelaarster op weg naar een IS-sympathisant in Turkije gepakt met veertig briefjes van 500 euro in haar ondergoed. Zoveel geld meeslepen zou een volgende trip dus onpraktischer worden, maar onmogelijk? Toch zijn Europese beleidsmakers al voor het plan gewonnen. Vandaag praten de ministers van Financiën erover. In het gelekte ontwerpbesluit vragen ze de Commissie „gepaste maatregelen jegens (...) het 500-euro biljet” te treffen en „de noodzaak van restricties op cashbetalingen boven bepaalde drempels te bezien”. Dijsselbloem zit de vergadering voor, dus blijkbaar heeft ook Den Haag het vijfhonderdje al afgeschreven.

De tegenbeweging komt uit Duitsland. In dit geval niet vanwege angst voor inflatie of een transferunie tussen Noord en Zuid, maar vanwege wantrouwen jegens de macht van de staat – wantrouwen dat in Duitsland dieper zit dan bij de buren. De Bild Zeitung riep maandag haar lezers op om een protestbrief aan minister Schäuble te sturen. De woede richt zich op het plan cashbetalingen slechts tot 5000 euro toe te staan. Daarboven zou je niet langer met munten of papiergeld mogen aankomen. Tegen de pragmatische argumenten van overheden en beleidsmakers brengt Bild een ander geluid: ‘Baar geld betekent vrijheid!’ Duitsers betalen graag cash, de enige manier om geldzaken uit het blikveld van overheden en banken te houden (vorig jaar doorzocht de Duitse overheid 230.000 rekeningen). Nu zouden eerlijke burgers de dupe worden van een paar criminelen. Een gevleugeld Duits woord luidt: ‘Bar ist wahr’. Munten en papier maken geld in de beleving echt geld. Waarschijnlijk wordt het Bild-ongenoegen door de verzamelde regeringen, banken en ambtenarijen simpel aan de kant geveegd uit naam van terrorismebestrijding en modernisering.

Toch telt de ervaring van de burgers ook. Cash geld betekent privacy. Niet alles moet traceerbaar zijn. En waar gaat dit eindigen? Vandaag maximaal 5000 euro, morgen nog 500, overmorgen 50? In Nederland is al een onrustbarende ontwikkeling aan de gang: in sommige gewone binnenstadwinkels kun je niet meer baar betalen maar alleen nog met een kaart. Onder het mom van de veiligheid. Maar cash is een wettig betaalmiddel. Gehechtheid aan cash is niet alleen ouderwets. Historisch betekende de uitvinding van het geld een vergroting van de vrijheid. Munten doorbraken de benauwde wereld van ruilhandel, waar elk ding en dus elke mens zijn plaats had. Vorige eeuw versloeg de open markteconomie de planeconomie. En in het klein emanciperen onze kinderen alvast een beetje van hun ouders dankzij zakgeld. Staat deze correlatie tussen geld en individuele vrijheid op het spel?

Deze column is wekelijks.