Akkoord over Syrië wekt vooral scepsis

VS en Rusland beloven staken vijandelijkheden en humanitaire hulp aan belegerde steden; twijfel over Russisch spel.

Foto Karam al-Masr / AFP
Foto Karam al-Masr / AFP

Is het akkoord dat donderdagnacht is gesloten over Syrië een dode letter? De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry en zijn Russische ambtgenoot Sergej Lavrov kondigen aan dat er afspraken zijn gemaakt over de levering van humanitaire hulp aan belegerde steden in Syrië en het „staken van de vijandelijkheden” over een week.

Het akkoord volgt op een lange nacht onderhandelen in München van de zogeheten Steungroep voor Syrië. Daarvan maken alle internationale spelers in het conflict deel uit, inclusief Turkije, Iran en Saoedi-Arabië.

De landen waren bijeen in een wanhopige poging om de vredesbesprekingen tussen het Syrische regime en de oppositie te redden. Die werden anderhalve week geleden gestaakt vanwege een groot offensief van het regime rond Aleppo, ondersteund door zware Russische bombardementen. De oppositie wilde alleen verder praten als de bombardementen zouden stoppen, er humanitaire hulp zou worden toegelaten tot burgers in belegerde steden en gevangenen zouden worden vrijgelaten.

Afspraken op papier

Het akkoord is met de nodige scepsis onthaald, ook door de betrokken partijen zelf. Kerry en Lavrov erkenden op een gezamenlijk persconferentie dat het slechts afspraken op papier zijn. „Wat we de komende dagen moeten zien, zijn acties op de grond”, zei Kerry. Het akkoord is alleen ondertekend door de buitenlandse spelers in de oorlog, niet door de strijdende partijen zelf. Lavrov en Kerry erkenden dat ze niet kunnen inschatten of de rebellen en het regime zich aan de afspraken zullen houden.

Lavrov zei bovendien dat de Russische luchtmacht bombardementen zal blijven uitvoeren boven Syrië, aangezien het akkoord niet van toepassing is op de terreurgroep Islamitische Staat (IS) en op Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda.

Dit kan een twistpunt worden de komende dagen. Want de Russen houden sinds het begin van hun luchtoffensief vol dat ze het gemunt hebben op IS en andere terreurgroepen, terwijl ze in werkelijkheid voornamelijk andere rebellengroepen bombarderen. En Jabhat al-Nusra wordt, in tegenstelling tot IS, door veel Syriërs gezien als onderdeel van de legitieme oppositie tegen president Assad.

Diplomaten waarschuwden eerder deze week dat de Russen een „kat-en-muisspel” spelen met Kerry. De gesprekken zouden een afleidingsmanoeuvre zijn, zodat Rusland ondertussen zijn werkelijke doel kan verwezenlijken: een overwinning van het regime op het slagveld. „Het akkoord is het papier waarop het is geprint niet waard”, zei een diplomaat vannacht tegen de BBC.

Toch waren VN-functionarissen vandaag vastbesloten het akkoord aan te grijpen om voedsel, medicijnen en andere hulpgoederen naar burgers in belegerde steden te brengen. Volgens hulporganisatie Pax worden ruim een miljoen burgers op vijftig verschillende plekken belegerd, vooral door troepen van het regime. Dit is veel meer dan de 393.700 die de VN in december meldde.

„Humanitaire toegang tot deze gebieden moet de eerste stap zijn tot volledige, constante en ongehinderde toegang tot het hele land”, aldus het akkoord. Het zou de eerste hulpoperatie van deze omvang zijn, maar ook hierbij bestaan grote twijfels over de uitvoerbaarheid.

Twee taskforces

De VN zeiden dat vorig jaar slechts 10 procent van hun aanvragen om toegang werd gehonoreerd door het regime. En de levering van hulp staat of valt met het staken van de gevechten. Op de levering van hulp en een eventuele wapenstilstand zal worden toegezien door twee taskforces, die worden geleid door Kerry en Lavrov zelf.

De Steungroep voor Syrië stelt verder dat de vredesbesprekingen tussen het regime en de oppositie zo snel mogelijk moeten worden hervat. De belangrijkste oppositiegroep verwelkomde het akkoord, maar zei meteen dat het eerst wil zien of het wordt nageleefd voordat het weer aanschuift in Genève voor gesprekken met vertegenwoordigers van het regime.

Lees ook: ‘In Aleppo bestaat geen emotie meer’ en Voor VS wordt Midden-Oosten steeds meer een bijzaak