Verwacht: bewijs voor rimpeling van ruimtetijd

Wetenschapper inspecteert optische apparatuur bij LIGO.
Wetenschapper inspecteert optische apparatuur bij LIGO. Foto Ligo Livingston, Louisiana

Deze donderdag kan een feestdag worden voor de natuurkunde. Want om half vijf Nederlandse tijd wordt er in Washington een persconferentie gegeven over zwaartekrachtgolven. Zwaartekrachtgolven! Al sinds Albert Einstein 100 jaar geleden zijn ideeën over ruimte en tijd ontvouwde, bestaat zo’n rimpeling van de ruimtetijd in theorie. Echt gevonden zijn ze nooit.

Sinds 2002 proberen zo’n duizend natuurkundigen met twee gigantische meettoestellen in de VS om zo’n golf te ontdekken. Die kan bijvoorbeeld ontstaan als twee zwarte gaten met elkaar in botsing komen. Een zwaartekrachtgolf gaat (vrijwel) ongemerkt voorbij. Hij verraadt zijn bestaan alleen door vervormingen die kleiner zijn dan de kern van een atoom.

Dat er nu wél iets gevonden zou zijn, wordt al maanden gefluisterd in academische wandelgangen en op Twitter – zonder details.

De betrokken wetenschappers, van Caltech, MIT, de LIGO Scientific Collaboration (LSC) en van de Europese Virgo Collaboration zwegen, omdat ze eerst zeker willen zijn. Reputaties staan op het spel, en honderden miljoenen investeringen.

In 2014 presenteerden andere natuurkundigen met aplomb bewijzen voor zwaartekrachtgolven, gemeten in de kosmische achtergrondstraling. Binnen een jaar was die claim van tafel. Het signaal bleek afkomstig van interstellair stof.

De berichten komen nu uit de controlekamers van zwaartekrachtgolfdetectors van LIGO: één in Hanford, Washington State en één in Livingston, Lousiana. Met kilometers lange opstellingen en trillingsvrije spiegels worden daar de afwijkingen in de lengte van een bundel infrarood laserlicht gemeten. Om iedereen scherp en voorzichtig te houden, zijn LIGO-medewerkers eerder op de proef gesteld met ‘blinde injectie’. De spiegels kregen in het geheim een zetje, zodat een nep-zwaartekrachtgolf geregistreerd werd. „ Het openen van een verzegelde envelop verbrak de illusie, toen wél.