Toen Holland heldhaftig was

In de grote steden hangen dezer dagen opnieuw oranje affiches met een V (‘for Victory’) onder een kroon (van koningin Wilhelmina) in abri’s en op straathoeken. Weer is Soldaat van Oranje met een half jaar verlengd, de musical naar de memoires van verzetsheld Erik Hazelhoff Roelfzema. Binnenkort zal de twee miljoenste bezoeker welkom worden geheten. De voorstelling speelt nu vier maanden langer dan de vijf jaar die Nederland leed onder de Tweede Wereldoorlog.

Hebben musicals de laatste jaren te kampen met een dalend publieksaantal, voor ‘Soldaat van Oranje’ had al meer dan één op de tien Nederlanders een aanzienlijk bedrag per toegangskaartje over plus een reis naar de TheaterHangaar, een provisorisch theater op een voormalig militair vliegveld bij Katwijk. Want de musical ontrolt zich op historische grond, waar tijdens de Duitse invasie in mei 1940 hevig om werd gevochten. Later dropten de Canadezen er grote hoeveelheden voedsel voor hongerend Nederland.

Het verhaal van Soldaat van Oranje is overbekend. Hazelhoffs mémoires zijn een bestseller en de verfilming door regisseur Paul Verhoeven trok eind jaren zeventig al anderhalf miljoen bezoekers. Maar het is ook wat belegen, hoe gewiekst deze musical ook is geschreven en hoe aantrekkelijk ook geregisseerd.

De kwaliteit van de songs kan het geheim van het succes niet zijn. De vormgeving is daarentegen verbluffend, met de publiekstribune op een 360 graden draaiende schijf, verzetshelden op echte motorfietsen, de koningin die uit een historische Dakota stapt en een levensechte, met golfslagmachine uitgeruste Noordzee. Maar toen hetzelfde team dit succes probeerde te herhalen met het toneelstuk Anne (naar Het Achterhuis van Anne Frank) – ook een wereldberoemde Nederlandse oorlogsgeschiedenis, ook in een speciaal gebouwd theater en ook spectaculair vormgegeven – werkte het een stuk minder.

De reden voor het grootste succes uit de Nederlandse theatergeschiedenis lijkt elders te liggen. Wie Soldaat van Oranje bezoekt, ziet een zeer divers publiek en hoort grootouders in de pauze jeugdherinneringen aan ‘de oorlog’ delen met hun kleinkinderen.

Hoe langer de Tweede Wereldoorlog achter ons ligt, des te groter de aandacht voor deze donkere periode in onze geschiedenis, met documentaires, studies, romans, de verhalen van de laatste getuigen. Nuancering voert de boventoon. Nederland was zo heldhaftig niet als het zichzelf sinds de jaren vijftig profileerde. In dat licht fungeert de TheaterHangaar bij Katwijk als een veilige haven voor een volk dat er niet aan toe is afstand te doen van zijn mythes en zijn helden.