Rutte grappig? De lat lag niet zo hoog

In een volle Beurs van Berlage vond woensdag naar Amerikaans voorbeeld het eerste diner met de pers plaats. Was Rutte net zo gevat als Obama?

Premier Mark Rutte en actrice Halina Reijn in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Tussen hen in de mediaondernemer Derk Sauer.
Premier Mark Rutte en actrice Halina Reijn in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Tussen hen in de mediaondernemer Derk Sauer.

Vlak voor de tv-uitzending zou starten, vertelde Twan Huys – de College Tour-presentator en voormalig VS-correspondent die het Amerikaanse Correspondents’ Dinner naar Nederland haalde – de zaal nog even kort hoe het zou gaan als de camera’s eenmaal zouden draaien. Het orkest had een tune ingestudeerd, en het zou mooi zijn als er daarna geapplaudisseerd werd om de uitzending mee te beginnen. „D’accord?”

Akkoord, want de met smokings volgepakte Beurs van Berlage was goedgeluimd. Bijna alle landelijke media waren aanwezig, ingedeeld per tafels van tien: onder meer RTL, NOS, Powned, de Volkskrant, Trouw, De Telegraaf en verschillende uitgeverijen. Maar ook Ruud Gullit was er, en Gordon. Dj Armin van Buuren maakte een selfie van zichzelf in smoking en YouTube-ster Enzo Knol nam tussen de tafeltjes, op anderhalve meter van Rutte, een nieuwe aflevering van zijn webserie op.

Na de korte introductie van Huys was het al direct de beurt aan Rutte. Hij zou, gevolgd door komiek Dolf Jansen, de tijd tussen het voorgerecht (ceviche van zeebaars) en het hoofdgerecht (tournedos) opvullen.

De journalistiek ‘nodigde de premier uit’ voor een diner, heette het. Naar Amerikaans voorbeeld, waar het Correspondents’ Dinner al bijna een eeuw traditie is. Een aantal politiek verslaggevers vreesden destijds uitsluiting van de persconferenties van president Woodrow Wilson, waarop ze zich verenigden en op een meer open opstelling van de regering aandrongen. Het jaarlijkse diner, dat sinds 1920 gehouden wordt, moet daar symbool voor staan. Vanaf 1982 is de zittende president er elk jaar bij geweest. Obama zal in april voor de achtste (en laatste) keer grappig doen voor het parlementaire perskorps van Washington. Al vond niet iedereen het even leuk: van Richard Nixon en George W. Bush is bekend dat ze ertegen opzagen grappig te moeten zijn en ook nog eens te worden vernederd door een komiek.

Rutte oogde op z’n gemak

Rutte nam de uitnodiging echter ruimhartig aan toen Twan Huys hem er in 2011, tijdens College Tour, voor het eerst naar vroeg. „Ik kom onmiddellijk”, antwoordde Rutte toen. „Maar dan wil ik ook zo’n speech doen.”

Het duurde even voor het zover was, omdat Rutte I een paar maanden later viel, maar vorig jaar werd een nieuwe afspraak gemaakt. Gisteravond mocht hij zijn speech doen.

Die, wat de aanwezigen betreft, op z’n minst voldoende was. Duidelijk was dat niemand live getuige wilde zijn van een afgang, en dat de lat derhalve niet hoog lag. Rutte oogde redelijk op z’n gemak achter het spreekgestoelte, helemaal toen de eerste lachers eenmaal op zijn hand waren. Een aantal grappen werkte goed (de zelfspot over zijn eigen gebrek aan ‘visie’), de meeste sloegen in elk geval niet volledig dood. Dieptepunt, zo was de consensus, was het moment dat Rutte (‘ja, ich schaffe das’) deed alsof hij met Merkel belde.

De vraag is, gezien de ontstaansgeschiedenis van het Amerikaanse voorbeeld, of zo’n Correspondents’ Dinner meer kan zijn dan een tv-evenement. Of het een breder doel kan dienen. Het antwoord daarop lijkt vooralsnog ‘nee’; er wordt geen geld ingezameld voor talentvolle studenten, zoals in Amerika, en het zal ook niet aan de basis staan van een meer transparante houding van de regering tegenover de nationale pers – al benadrukte Rutte wel, in een serieuze, graploze laatste minuut van zijn toespraak, de waarde van een vrije pers die over een premier mag schrijven wat hij wil. Maar breder doel of niet: de uitverkochte zaal en de aandacht van buiten – de uitzending werd trending topic op Twitter – maakten duidelijk dat dit niet meteen het laatste Nederlandse Correspondents’ Dinner was.