Opinie

Nog één stap naar het helikoptergeld

S tel nou, gewoon even voor de vorm, dat het écht misgaat op de financiële markten. Helemaal onvoorstelbaar is dat niet. Kijk naar Deutsche Bank, die de afgelopen dagen op de beurs werd geplaagd door een verkoopgolf die impliceert dat er iets grondig mis is met de Duitse bankgigant. Het kan een overreactie zijn, en woensdag liet een herstel zien, maar toch.

Een ongeluk zit op dit moment in een klein hoekje. Misschien zijn kredieten van Europese en Amerikaanse banken aan de opkomende markten straks de boosdoener. Of er komt een cococrisis: de tientallen miljarden aan zogenoemde ‘contingent convertibles’ die banken hebben uitgegeven om hun eigen vermogen te versterken. Het zijn leningen die worden omgezet in bankaandelen wanneer het vermogen van de uitgevende bank instort. Die van Deutsche Bank werden deze week geslacht op de beurzen.

China, olie, de Europese desintegratie, Grexit, Brexit, Trump & Saunders, terreur, Poetin, populisme, Noord-Koreaanse ballistiek, het Duits-Italiaanse renteverschil, noem maar op. Zelden was er zo weinig fantasie voor nodig om een rampscenario te verzinnen.

Intussen gaat het ondanks al die donderwolken nog best aardig met de economie in Europa en de VS. Maar er is nu wel erg veel dat het vertrouwen van consumenten en bedrijven kan ondermijnen. In dat licht is het tekenend dat Janet Yellen, de baas van de Fed, woensdag zei dat als de turbulentie op de financiële markten doorgaat dit ten koste kan gaan van de economische groei.

Het hoeft niet te gebeuren. Maar stel dat het dus écht misgaat. Dan resteert misschien wel de meest zorgelijke vraag: welke maatregelen zijn er dan nog over? Is er nog munitie? Je kunt het begrotingstekort laten oplopen of actief stimuleren. Maar laten we de huidige tekorten van de zeven belangrijkste westerse economieën er even bijnemen: de VS hebben een tekort van 3,9 procent van het bbp. De rest: Canada (1,7), Frankrijk (3,8), Duitsland (0,5), Italië (2,6), Japan (5,9) en het VK (4,2). Op Duitsland en Canada na zijn de tekorten nog steeds hoog. En de staatsschuld staat het opvoeren van die tekorten niet of nauwelijks toe. De schuldquote van de VS: 105 procent van het bbp. Canada (90), Frankrijk (97), Duitsland (70), Italië (133), Japan (245) en het VK (88).

E n dus komt het allemaal wederom neer op de centrale banken. Nóg lagere rentes? De officiële rente is al negatief in de Eurozone, in Japan en een aantal kleinere landen. De Amerikaanse Fed, die in december zijn rente nog licht verhoogde vanaf bijna nul, heeft eind vorige maand stresstests ontworpen waarin banken de gevolgen van een negatieve rente moeten doorrekenen. Want negatieve officiële rentes vertalen zich snel in negatieve rentes voor korter lopende staatsschuld.

Nu al heeft 40 procent van de wereldwijd uitstaande staatsleningen een negatieve rente. Als daar de Amerikaanse staatsschuld ook nog bijkomt kun je als belegger bij wijze van spreken alleen nog in Italië terecht.

We hebben plan A gehad: renteverlagingen tot nul. Plan B: het opkopen van grote hoeveelheden staatsleningen. Plan C is in uitvoering: negatieve rentes. Wat is plan D?

De eerste mogelijkheid is helikoptergeld, het rechtstreeks aan de burger uitdelen van geld door de centrale bank. Waarschijnlijker is indirect helikoptergeld: het uitdelen van geld aan overheden, door de staatsschuld niet alleen op te kopen maar ook (formeel of informeel) af te schrijven. Korter gezegd: het financieren van het begrotingstekort met centralebankgeld. Nooit? Denk nooit nooit. En zeker nu niet.