Kleinere kampen? Dat wordt lastig

Grote asielkampen zijn niet veilig voor vluchtelingen, zeggen beschermers van burgerrechten. Wat nu?

Opvanglocatie Heumensoord, woensdag. Vluchtelingen klagen over gebrek aan privacy en medische zorg, onzekerheid over de asielprocedure, slapeloosheid door lawaai, verveling en diefstallen.
Opvanglocatie Heumensoord, woensdag. Vluchtelingen klagen over gebrek aan privacy en medische zorg, onzekerheid over de asielprocedure, slapeloosheid door lawaai, verveling en diefstallen. Foto Flip Franssen

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD) kunnen niet garanderen dat ze nooit meer een opvanglocatie zullen inrichten à la Heumensoord bij Nijmegen, met tentenpaviljoens waar tijdelijk bijna drieduizend vluchtelingen verblijven.

Ze zeggen dat in reactie op de kritiek van de Nationale Ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens op de omstandigheden op Heumensoord, de grootste opvanglocatie in Nederland. De Ombudsman en het college raden dergelijke grootschalige opvang af.

Opvang in paviljoens met weinig rust en privacy en zonder structurele dagbesteding en leefgeld is schadelijk voor de veiligheid en de gezondheid van vluchtelingen, stellen zij in rapporten die woensdag zijn verschenen. Er is sprake van „onacceptabele situaties”, aldus de Ombudsman.

Vluchtelingen klagen al sinds de opening van het kamp, in oktober, over gebrek aan privacy en medische zorg, onzekerheid over de asielprocedure, slapeloosheid door lawaai, verveling en diefstallen. Meerdere keren protesteerden zij met spandoeken de straat. Over de omvang van asielzoekerscentra is veel debat, gemeenten pleiten voor kleinschaliger opvang.

Een woordvoerder van COA zegt: „Wij kunnen ons niet veroorloven te zeggen dat we dit nooit meer zullen doen. Het heeft niet onze voorkeur, maar mocht het nodig zijn, dan hebben wij een hoop geleerd. We moeten voorkomen dat mensen op straat belanden.”

Het COA heeft de afgelopen maanden voortdurend gezegd dat Heumensoord „niet ideaal” is, maar wel „humaan”. Volgens de Nationale Ombudsman wijkt „het beeld van de klachten van asielzoekers totaal af van het beeld dat het COA zelf heeft van de noodopvang. [...] Vluchtelingen voelen zich niet gehoord.”

De Ombudsman en het college pleiten voor het verstrekken van leefgeld („mensen raken door hun financiële buffers heen”), meer dagbesteding (bijvoorbeeld zelf koken), een betere klachtenprocedure, correcte informatie over de asielprocedure en betere medische zorg voor onder meer zwangere vrouwen, kinderen, chronisch zieken en ouderen.

Het COA zegt niet alle aanbevelingen te kunnen opvolgen. De woordvoerder: „Een aantal van die conclusies raken het beleid, bijvoorbeeld de snelheid van de procedures en het verstrekken van leefgeld. Dat zijn politieke keuzes. Wij zijn een uitvoeringsorganisatie.” Zelf koken is volgens de woordvoerder niet mogelijk omdat het kamp in een natuur- en waterwingebied ligt.

Onder vluchtelingen op Heumensoord is de stemming inmiddels iets verbeterd doordat voor een aantal van hen de asielprocedure is begonnen, vertelt een jonge Syriër die anoniem wil blijven. Maar de mensen voor wie dat niet geldt, zijn juist bozer, zegt hij. De man bevestigt dat steeds meer mensen zonder geld zitten. „Leefgeld zou al helpen.” Verder is de situatie „the same”. De vluchtelingen moeten voor 1 juni weg zijn uit het kamp.