Harry Potters populariteit: groeiende draak die steeds gekieteld wordt

Harry Potterfans arriveren op de rode loper, voorafgaand aan de Nederlandse premiere van de film Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2, in 2011. Foto: Levin den Boer/ANP Kippa
Harry Potterfans arriveren op de rode loper, voorafgaand aan de Nederlandse premiere van de film Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2, in 2011. Foto: Levin den Boer/ANP Kippa

De liefde van fans voor Harry Potter is als een draak die slaapt en wakker wordt zodra die maar even gekieteld wordt. Een draak bovendien die bij iedere kieteling steeds verder lijkt te groeien.

Woensdag was het weer zover, toen het verschijnen van ‘het achtste Potterboek’, op 30 juli, werd aangekondigd. Wereldwijd was het enthousiasme enorm.

Zoals bekend zijn er zeven (verfilmde) Potterromans over tovenaarsleerling Harry die een volwassen tovenaar wordt, die J.K. Rowling tussen 1997 en 2007 schreef. Rowling heeft herhaaldelijk gezegd dat ze daar niets aan toevoegt. Die boeken, de ‘canon’, vormen een afgerond geheel. Die zijn klaar. Maar de magische wereld waarin die boeken spelen, die blijft maar uitdijen. Dat is ook precies wat Rowling heeft aangekondigd, toen ze in 2010 de website Pottermore – MeerPotter vrij vertaald - begon.

Het nu aangekondigde boek is ook geen roman, maar de tekst van het toneelstuk dat 30 juli in Londen in première gaat, Harry Potter and the Cursed Child (Harry Potter en het Vervloekte Kind). Het gaat over de volwassen Harry Potter die als ambtenaar op het Ministerie van Toverkunst werkt en een burn-out heeft. Het boek staat direct nummer één in de bestsellerlijsten van verkoopsites als Amazon.com. Over vertalingen is nog niets bekend, meldt de Nederlandse Potter-uitgever De Harmonie.

Het is niet zozeer Rowling die het initiatief voor dat boek en toneelstuk heeft genomen – maar de Potterfans. Het toneelstuk is er gekomen omdat enthousiaste fans een toneelproductie wilden. Over de volwassen Harry. Twee enthousiaste toneelmakers, John Tiffany en Jack Thorne, kwamen met het idee en Rowling was enthousiast en werkte mee.

Nu dat plan werkelijkheid is geworden en alle kaarten voor de voorstelling zowat uitverkocht zijn, kwam fase twee. Met in totaal ruim 450 miljoen Potterboeken verkocht wereldwijd, begonnen fans van over de hele wereld die niet in het theater kunnen komen, te vragen of ze het stuk niet mochten lezen. Of er geen boek van kon komen. Dat redelijke verzoek van miljoenen fans kon Rowling niet weerstaan. Dus komt er nu een boek.

De draak is opnieuw gekieteld. En weer groter geworden. Het lijkt wel of de fans zich niets aantrekken van het motto van Harry Potters Hogeschool voor Hekserij en Hocus Pocus Zweinstein, dat luidt: ‘Kietel nooit een slapende draak’ (Draco dormiens nunquam titillandus).

Alleen mensen die weinig of niets van het magische Potter-universum (en de moderne media) begrijpen, zijn verbaasd over het gestaag groeiende Potter-imperium. Zulke mensen willen graag dat de wereld overzichtelijk uit afgeronde projecten bestaat en zij denken dat toen Rowling zei dat ze klaar was met de zeven Potterboeken, dat daarmee het Potter-universum ook gesloten was. Niet.

Dat is nooit wat Rowling gezegd heeft, en dat is ook niet haar aard en het wezen van het Potter fenomeen, dat vanaf het begin een project was dat vooral door de fans gedragen en uitgedijd is – eigenlijk meer ondanks de wereld van volwassen uitgevers en vormgevers. Lezers en fans hebben vanaf het begin Potter omarmd en het laten groeien – tegen de verwachtingen in van de zakelijke uitgeef- en filmbaastypes, die denken in termen van afgeronde projecten en winst, en niet veel verstand hebben van de kracht van verbeelding.

Joanne Rowling begrijpt dat wel. Daarom heeft ze in 2010 ook, in eigen regie, de website Pottermore opgezet om blijvend contact te houden met fans die gegrepen waren door de magische wereld van Harry Potter. Ze heeft haar grote werk – de zeven romans – afgerond, maar ze heeft nog steeds, net als de miljoenen fans, plezier in de wereld van Potter, en verzint nog steeds nieuwe dingen, al of niet door suggesties van fans. Zij heeft nog steeds plezier in de verbeelding, haar fans ook, en via haar website Pottermore voeden de auteur en de fans elkaar – met plezier in de verbeelding over Potter. Ze kietelen elkaar, het is een wederkerige relatie, en dat is ook waarom de wereld van Harry Potter voorlopig zal blijven groeien.

Rowling heeft humor, is betrokken bij de wereld en schrijft over grote thema’s, zoals de dood (het hoofdthema van Harry Potter, volgens haar eigen zeggen), racisme, depressie, volwassen worden – en verbeeldingskracht. Harry Potter is een jongen die, alle magie ten spijt, door geloof in zichzelf en met hulp van vrienden het kwaad overwint. Zijn verhaal zit vol magische, christelijke thema’s (zelfopoffering, naastenliefde) die wereldwijd kinderen en volwassenen aanspreken.

Het is aan het haperende spoorwegsysteem van Groot Brittannië te danken dat Harry Potter bestaat. Want het begon allemaal in een vertraagde trein, in 1990. Daar had Joanne Rowling ineens het idee van een toverschool gekregen, inclusief de figuur Harry Potter, en het idee dat er meer delen van moesten komen. Vanaf die eerste ingeving tot het moment van publicatie in 1997 zaten jaren van schrijven en vergeefs bij tal van uitgevers aankloppen. Rowling schreef het eerste Potterboek als alleenstaande moeder in een café in Edinburgh, waar ze na haar scheiding van een Portugese man woonde. Haar slapende dochter lag er in de kinderwagen naast.

In 1996 lukte het Rowlings agent, Christopher Little, om deel één bij uitgeverij Bloomsbury onder te brengen. Een oplage van duizend exemplaren verscheen. Doordat enthousiaste lezers, door mond tot mond reclame, voor een aanhoudende vraag bleven zorgen, groeide het Potter fenomeen. Eigenlijk tegen de verwachting van de uitgevers in. En zo is het gebleven: de wereldwijde honger naar de magische wereld van Harry Potter is nog lang niet gestild. De wereld die Rowling geschapen heeft, kent nog veel meer grappen, drama’s en verhalen die Rowling met haar fans verder uitwerkt. Zo komt eind dit jaar de film uit over een auteur van een van de schoolboeken van Potter, Newt Sacamander, die Fantastic Beasts And Where To Find Them schreef. En er zal nog veel meer komen – vandaar Pottermore.

Wie denkt dat het geldelijk gewin is dat Rowling drijft –ze begon als bijstandsmoeder met uitkering te schrijven en is inmiddels een van de rijkste vrouwen van Groot Brittannië - die heeft er weinig van begrepen. Ze geeft grote sommen van haar vermogen en royalties aan goede doelen. Nee, het is het plezier en de magie van de verbeelding die Rowling drijft. En haar fans begrijpen dat. Vandaar dat er voorlopig geen einde is aan Harry Potter.