Fiscus heeft slecht zicht op fraudebestrijding

De Algemene Rekenkamer heeft grote kritiek op kostbaar project om belastingfraude en wanbetaling aan te pakken.

Foto ANP / Valerie Kuypers.
Foto ANP / Valerie Kuypers.

De Belastingdienst heeft er geen goed zicht op of extra inspanningen voor het aanpakken van fiscale wanbetalers, fraudeurs en witwassers ook werken. De extra investeringen hebben in de jaren 2013 en 2014 geleid tot veel minder belastingopbrengsten dan de bedoeling was.

Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in een onderzoek naar de werking van het project Intensivering toezicht en invordering dat de vorige staatssecretaris van Financiën, Frans Weekers (VVD), in 2012 was begonnen.  

„Het is onduidelijk wat het extra geld dat in 2013 en 2014 in de Belastingdienst is gestoken precies heeft opgeleverd”, schrijft de Rekenkamer in het rapport dat donderdag aan de Tweede Kamer is aangeboden. Volgens de Rekenkamer zijn „diverse maatregelen niet of anders uitgevoerd” dan de bedoeling was. 

Hoewel ook de Belastingdienst niet onder een omvangrijk bezuinigingsprogramma uitkwam, had het kabinet-Rutte II in het regeerakkoord afgesproken dat wel extra geld werd uitgetrokken voor een project om fiscale fraude aan te pakken. Uit onderzoek uit 2013 van vakbond AbvaKabo bleek dat de schatkist door fraude jaarlijks zo’n 3,5 miljard euro aan inkomsten misloopt.

Voor 2013 en 2014 stelde het kabinet 277 miljoen euro beschikbaar en daarna 157 miljoen per jaar, om misbruik, fraude en witwassen op te sporen en achterstallige betalingen en boetes te innen.

Omdat het om veel geld ging – bijna evenveel als de Belastingdienst zou moeten bezuinigen – formuleerde toenmalig staatssecretaris Weekers heel nadrukkelijk hoeveel extra belastinginkomsten dit fraudeproject moest opleveren. In 2013 en 2014 zou dat in totaal een kleine 800 miljoen moeten zijn, oplopen tot structureel 663 miljoen euro per jaar. In de eerste twee jaar viel de opbrengst tegen: er werd in eerste instantie 112 miljoen euro minder opgehaald dan gepland. Door nabetalingen in 2015 liep de achterblijvende belastingopbrengst wel iets terug, maar per saldo werd er 61 miljoen minder binnen gehaald dan gepland.

Volgens de Rekenkamer heeft de Belastingdienst het project niet zo bedrijfsmatig uitgevoerd als werd aangekondigd. „Organisatorisch is er het nodige misgegaan.”

Hoofdkritiek van de Rekenkamer is dat het ontbreekt aan „goede verantwoording”. Doordat de extra middelen op de grote hoop van de hele organisatie werden gegooid is „het rendement van zo’n projectinvestering niet vast te stellen”. Met het oog op de ingrijpende reorganisatie waar de Belastingdienst onder staatssecretaris Eric Wiebes (VVD) voor staat, baart dat de Rekenkamer zorgen. 

Het ministerie van Financiën beaamt de meeste conclusies van de Rekenkamer. Wel noemt het ministerie het in een reactie „aannemelijk” dat het fraudeproject tot extra belastingontvangsten heeft geleid.

Rekenkamer over Belastingdienst