Opinie

Fijn Amerikaantje spelen in Den Haag

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.

Het lokale, politieke avondje heeft, zoals bekend, zichzelf overleefd. Niemand komt. Je kunt net zo goed skypen. Alles van vroeger is jammer. Dus dat correspondentendiner vond ik wel een vondst. Een intelligente manier om politiek weer bij de burger te brengen.

Niet dat getob. De lichtheid van het entertainment. Grappen ten koste van jezelf en de anderen.  

Wat er misschien op valt aan te merken is dat we ook dit formatje weer uit de VS importeren. Op de een of andere manier oefent die politieke cultuur een enorme aantrekkingskracht op ons uit – al ken ik Amerikanen die zouden zeggen: be careful what you wish for.

Zo hebben we hier al wat langer ervaring met een ander aspect van die politieke cultuur: de polarisatie. Die kreeg daar eind jaren zestig een nieuw leven en bestaat sinds medio jaren negentig in verhevigde vorm: de hyperpolarisatie.

Ingewikkeld is dit niet. Elke politicus oefent compromisloze kritiek op de concurrentie uit. Die slaat met gelijke munt terug, en jij, belaagd politicus, roept dat je gedemoniseerd wordt. Dit herhaal je eindeloos, en het gevolg is dat jij en je concurrenten zelden nog de moed van het compromis opbrengen: presidenten en Congresleden krijgen niets voor elkaar. Intussen stort het vertrouwen in politieke instituties in en gaan steeds minder mensen stemmen. Niemand die hier voordeel van heeft – behalve politici zelf dan.

In Nederland hadden wij Fortuyn en hebben we nu Wilders. Ook mannen met hang naar conflict en weerzin tegen consensus. Sinds hun opkomst behoort demoniseren ook hier tot het politieke vocabulaire. Hans Spekman noemde dinsdag in deze krant Wilders’ krachttermen („verzet”, „revolte”) een gevaar voor de democratie – dus dat was demoniseren. Als de kogel van links kwam, zei Wilders, zou er PvdA op de zijkant staan.

Mij viel vooral de gelatenheid op waarmee andere politici dit lieten passeren. Hebt u één politicus tegen Wilders horen zeggen dat PvdA’ers niet van die schutters zijn? Ik zag vooral zwijgers. Mensen die er geen voordeel inzagen hierop in te gaan. Mensen die dachten: als Spekman wil uitdelen, moet hij maar incasseren ook.

Ziehier onze politiek: een wereld waarin angst voor de kogel een instrument is geworden om opponenten te intimideren.

Dus prima dat we gisteren dat correspondentendiner hadden: we zijn Amerikaanser dan we vaak doorhebben. En wat misschien interessanter is: we hebben ook weinig politici die van plan zijn hier nog iets aan te doen.