Burgers voor Kremlin blijkbaar doelwit

Aanwijzingen voor Russische clusterbommen op burgers.

Bijna de helft van slachtoffers door Russische bommen
Bijna de helft van slachtoffers door Russische bommen

Het was op 27 januari. In de plaats Kafr Laha bij de Syrische stad Homs viel een clusterbom. Zes burgers kwamen om, 59 raakten gewond. „Ik zag mensen van wie de benen waren afgerukt”, zo meldde een lokale journalist. Iedereen was gewond door de fragmenten van de clustermunitie, in de ogen, in het hoofd, in de rug. Het was niet om aan te zien.”

Human Rights Watch (HRW) kreeg foto’s van de overblijfselen van de bom. Een Russische RBK-500 met bomblets van het type ShOAB-0.5, concludeerden experts. Op de foto’s zijn cyrillische opschriften te zien. Minuten na de aanval fotografeerde een inwoner een Su-25. Alleen de Russische luchtmacht vliegt in Syrië met dit type gevechtsvliegtuig.

Terwijl het leger van Assad oprukt, voeren Russische gevechtsvliegtuigen bombardementen uit. Volgens westerse regeringsleiders vallen hierbij onacceptabel veel burgerslachtoffers. „We zijn geschokt over het lijden van tienduizenden burgers door deze bombardementen”, zei de Duitse bondskanselier Merkel maandag.

In december meldde Amnesty op grond van getuigen dat het aantal omgekomen burgers door Russische bommen mogelijk op 163 lag. De mensenrechtenorganisatie vermoedde dat de Russische aanvallen „doelbewust zijn gericht op burgers of burgerdoelen”, en sloot „schending van het humanitaire oorlogsrecht” niet uit.

Deze mogelijke oorlogsmisdaden zijn in Rusland geen thema. Het Kremlin wijst de aantijgingen van de hand. Maar hoe geloofwaardig zijn die Russische ontkenningen? Bombarderen zonder ‘nevenschade’ is onmogelijk. Ook bij de bombardementen van Nederlandse F-16’s zijn mogelijk burgers omgekomen. Volgens het kabinet staan „uiterste zorgvuldigheid en nauwkeurigheid” voorop. De luchtmacht zet zo veel mogelijk precisiewapens in. De koers van zulke smart bombs kan na het afwerpen worden gecorrigeerd. Sommige slimme bommen zijn lasergeleid, andere vinden hun doel via het gps-systeem. Ook ‘domme’ bommen kunnen tegen relatief lage kosten ‘slim’ worden gemaakt via een apart gps-pakket. Geleide wapens zijn de norm.

De afgelopen jaren heeft de Russische defensie-industrie laser- en gps-geleide bommen ontwikkeld. Toch vertrekken de Soechois vanaf de Syrische basis Hmeimin vaak met domme bommen onder de vleugels. Mogelijk vanwege de kosten: de Russen beschikken voor zover bekend niet over de goedkope gps-upgrades die het Westen gebruikt. Misschien ook is de voorraad precisiewapens beperkt.

„De grote massa van de middelen die worden gebruikt bestaat inderdaad uit ongeleide bommen”, zegt Viktor Moerachovski, hoofdredacteur van militair tijdschrift Arsenaal van het Vaderland. Volgens hem zijn de luchtaanvallen niet per se onnauwkeurig. Er is nieuwe richtapparatuur ontwikkeld. „Die houdt rekening met de weersomstandigheden, de ballistische eigenschappen van elke bom en de snelheid van het vliegtuig. Het afwerpen gebeurt automatisch door de boordcomputer. De nauwkeurigheid wordt zo tien keer zo hoog en is vergelijkbaar met de wapens die door de coalitie worden gebruikt.” Volgens Moerachovski maken de Russen niet meer burgerslachtoffers dan VS, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk.

De cijfers, voor zover betrouwbaar, wijzen anders uit. Volgens het Syrian Network for Human Rights kwamen in januari, dus in één maand, 679 burgers om door Russische bombardementen, 49 procent van het totale aantal burgerslachtoffers. De door de VS geleide coalitie maakte de afgelopen 17 maanden, volgens de Britse onderzoeksgroep Airwars, ongeveer 900 dodelijke burgerslachtoffers.

Er is nog een aanwijzing dat de Russen minder acht slaan op collateral damage. In Syrië, concludeerde HRW deze week, wordt op grote schaal clustermunitie gebruikt: bommen die uiteenvallen in kleinere bommetjes.

Wegens het gevaar voor burgers hebben veel landen – uitgezonderd Rusland en de VS – een verdrag ondertekend dat inzet van deze wapens verbiedt. „Dit soort wapens bevinden zich niet op de Russische luchtmachtbasis in Syrië”, zei een woordvoerder van het Russische ministerie van Defensie. Foto- en videomateriaal vertelt echter een ander verhaal: op 14 november publiceerde het ministerie zelf een kiekje van een opstijgende Su-25. Onder de vleugels hangt een RBK-500-clusterbom.