Bij ons in Eritrea is alles oké. Was getekend: elke Eritreeër

Eritrese ambassade in Nederland Eritrea is „een oase”. Bevolking en regering staan „zij aan zij”. Eritreeërs in Nederland voelen druk om een petitie te tekenen waarin dit staat.

Eritrese asielzoekers bij het azc in het Drentse Oranje. Eritrea brengt een van de grootste vluchtelingenstromen naar Europa voort. Midden: de petitie gericht aan een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties. Foto’s Siese Veenstra

Begin dit jaar, op zaterdagmiddag 2 januari, kwamen tientallen leden van de Nederlands-Eritrese gemeenschap samen in een zaaltje in Rotterdam-West. De bijeenkomst was georganiseerd door sympathisanten van de enige toegestane partij in Eritrea, de PFDJ. Er was hoog bezoek. Aanwezig waren ook de Eritrese ambassadeur, Negassi Kassa Tekle, ambassaderaad Tekeste Ghebremedhin Zemuy en Solomon Mehari Jacob, hoofd consulaire zaken van de ambassade in Den Haag.

Besproken werd onder andere een campagne om steun te verzamelen voor de strijd van de Eritrese regering tegen een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties (VN). Die commissie schreef vorig jaar een vernietigend rapport over de mensenrechtensituatie in Eritrea. Tijdens de bijeenkomst werden de aanwezigen opgeroepen om langs de deuren van Eritreeërs te gaan om zoveel mogelijk handtekeningen te verzamelen voor een petitie aan de VN. De boodschap van die petitie was even eenvoudig als controversieel: er vinden geen mensenrechtenschendingen plaats in Eritrea. De formulieren werden ter plekke rondgedeeld.

De rechten van de mens worden ernstig geschonden, zegt de VN

Het is een gewaagde stelling voor een land dat momenteel een van de grootste vluchtelingenstromen naar Europa voortbrengt. Vorig jaar vroegen ruim 7.000 Eritreeërs asiel in Nederland, de grootste groep na de Syriërs. Onder hen waren 1.200 alleenstaande kinderen.

Vreemdelingen krijgen in Nederland alleen asiel als zij aannemelijk kunnen maken dat zij in eigen land moeten vrezen voor hun leven of risico lopen op vervolging. Volgens de laatste cijfers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst werd in de eerste negen maanden van vorig jaar 93 procent van de asielaanvragen door Eritreeërs gehonoreerd.

Volgens de petitie, waarvan NRC een kopie heeft, is er niets mis in Eritrea. In het stuk wordt het land omschreven als „een oase” waar de bevolking „zij aan zij staat” met de regering. Critici van het regime in Asmara, die anoniem willen blijven wegens de gevoeligheid van het onderwerp, zijn ervan overtuigd dat de petitie een initiatief is van de regering en dat de ambassade hier uitvoering aan geeft. Ambassadeur Tekle zegt echter dat hij de petitie in Rotterdam alleen heeft „toegejuicht”.

Seksuele slavernij

Het initiatief komt volgens hem van een collectief van Eritreeërs in de diaspora, de Global Campaign for Eritrea. Deze groep laat via e-mail weten dat er vanuit de hele wereld „tienduizenden” brieven naar de VN zijn verstuurd. „Alle verklaringen dat Eritreeërs het land verlaten omdat er mensenrechtenschendingen plaatsvinden zijn vals”, zegt Tekle telefonisch uit Brussel, waar hij ook ambassadeur is. „Het zijn allemaal economische migranten.”

Het VN-onderzoek in kwestie verscheen afgelopen zomer. In een 500 pagina’s tellend rapport concludeerde een speciale commissie dat de Eritrese overheid zich schuldig maakt aan „systematische, wijdverspreide en ernstige mensenrechtenschendingen”.

Als je niet tekent, kun je dan nog op de ambassade in Den Haag rekenen?

Via een fijnmazig spionagenetwerk staat de bevolking onder totale controle van het overheidsapparaat, schreef de commissie. Eritreeërs leven in angst dat hun eigen familieleden hen kunnen verklikken. Verder zijn er een dienstplicht die jaren kan duren, dwangarbeid, seksuele slavernij, marteling in de gevangenissen, buitenrechtelijke executies en verdwijningen, aldus de commissie. Volgens de in Rotterdam uitgedeelde verklaring zijn dit „valse beschuldigingen”.

Dictator Isaias AfewerkiFoto Mohamed Nureldin Abdallah/Reuters

Na dit rapport verlengde de VN-Mensenrechtenraad het mandaat van de commissie met een jaar, om te onderzoeken of de schendingen bij elkaar neerkomen op misdaden tegen de menselijkheid. Het nieuwe rapport wordt in juni verwacht en kan potentieel ernstige gevolgen hebben voor het regime van president Afewerki.

De VN zouden de bestaande sancties kunnen aanscherpen. De EU heeft net 200 miljoen euro aan hulp toegezegd. Ook dat kan dan meer gaan wringen in Brussel. En als het om misdaden tegen de menselijkheid gaat, kan de VN-Veiligheidsraad het Internationale Strafhof inschakelen.

De lange arm van het regime

Omdat de onderzoekscommissie geen toegang tot Eritrea krijgt, heeft zij opgeroepen om schriftelijke informatie over mensenrechtenschendingen naar haar kantoor in Genève te sturen. Daar springt de aanhang van de PFDJ in de diaspora nu op in. Zij ziet het als haar taak om zoveel mogelijk ondertekende steunbetuigingen aan Asmara op het bureau van de commissie te doen belanden.

Vandaar de mobilisatie in Rotterdam. Hoe het werven van de handtekeningen in de praktijk verloopt vertelt een Nederlands-Eritrese vrouw uit Rotterdam. Zij durft niet met haar naam in de krant, omdat kritiek op de Eritrese regering ook hier gevolgen kan hebben, zegt ze.

„De aanhangers van de partij nemen ieder een wijk van de stad voor hun rekening en gaan daar de deuren langs”, zegt de vrouw. „Iedereen weet wie het zijn, ze wonen bij ons in de buurt. We kennen elkaar allemaal. We weten dat ze informatie over ons doorspelen aan de ambassade. Dat verhoogt de druk om te tekenen.”

Over deze ‘lange arm van het regime’ verschijnen al enige jaren berichten in de media. Eritreeërs die niet 2 procent van hun inkomen aan het vaderland afdragen kunnen bij de ambassade in Den Haag stuiten op een weigering van consulaire diensten, zoals een nieuw paspoort of het opvragen van een geboorteakte, zeggen critici. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken is dit niet illegaal.

‘Angst, angst, angst’

Ook over de petitie tegen de VN gaat in de Eritrese gemeenschap het verhaal dat je niet meer op de ambassade hoeft te rekenen als je niet tekent. En er bestaat angst voor represailles tegen familieleden in Eritrea. Volgens ambassadeur Tekle zijn ook dit „valse beschuldigingen”. Maar of het nu waar is of niet, het psychologische effect is vaak al genoeg om te tekenen.

Zelf is de vrouw uit Rotterdam niet om haar handtekening gevraagd. „Ze weten dat ik kritisch ben”, denkt ze. „Bij twee van mijn vriendinnen zijn ze wel aan de deur geweest en die hebben getekend. Ze hadden niet helemaal begrepen waar het om ging. Er wordt alleen verteld dat Eritrea wordt zwartgemaakt en dat ze daartegen in het geweer moeten komen. Dan tekenen ze.”

„Er heerst angst, angst, angst”, vervolgt ze. „Veel mensen beseffen niet dat ze niet verplicht zijn om te tekenen. De controle is heel sterk. Je moet meedraaien in het systeem, anders valt het op en dat komt terecht bij de ambassade. Je weet niet wat de gevolgen zullen zijn, maar het is algemeen bekend dat het niet goed is.”

Saoedi-Arabië

Ook in andere landen circuleren petities, melden Eritreeërs aldaar. Het gaat om landen in de regio, zoals Israël, Saoedi-Arabië en Oeganda, en Europese landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De VN-commissie in Genève bevestigt desgevraagd dat zij „inzendingen heeft ontvangen uit verschillende landen”, maar wil niet ingaan op de aard of omvang daarvan zolang het onderzoek loopt.

Minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) herhaalde deze week in antwoord op Kamervragen over de dwingende rol van de Eritrese ambassade dat het heffen van de diasporataks niet illegaal is, mits dat vrijwillig gebeurt. Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over het onderwerp.