Opinie

De Togacolumn: Een advocaat is er niet voor de waarheidsvinding

Kort geleden hield ik een praatje voor een groep beginnende advocaten. Een van de onderwerpen die we bespraken, was de vraag of het geoorloofd is dat een advocaat optreedt voor verdachten en getuigen in dezelfde strafzaak. Aanleiding voor deze discussie was de zaak Henriquez:

In juni 2015 werd Mitch Henriquez door de politie aangehouden tijdens het festival Night in the Park in Den Haag. Henriquez werd in het politiebusje onwel en overleed vlak daarna. De rijksrecherche heeft vervolgens onderzoek gedaan en heeft 31 politieagenten als getuigen gehoord. Inmiddels heeft het Openbaar Ministerie besloten vijf agenten te vervolgen voor betrokkenheid bij het overlijden van Henriquez.

Eenentwintig getuigen en alle vijf verdachten worden bijgestaan door hetzelfde kantoor, Sjöcrona Van Stigt in Den Haag. De nabestaanden van Henriquez hebben hier kennelijk moeite mee omdat er sprake zou zijn van ongeoorloofde belangensverstrengeling.

De vraag is dus of de nabestaanden gelijk hebben.

Het is juist dat het gedragsrecht de advocaat verbiedt tegenstrijdige belangen te behartigen. Dit verbod hangt rechtstreeks samen met de rol van de advocaat als partijdige belangenbehartiger van de cliënt. Partijdigheid is een van vijf kernwaarden van de advocaat en elke cliënt moet erop kunnen vertrouwen dat enkel zijn of haar belang voor de advocaat voorop staat. Daarom mag een advocaat bijvoorbeeld niet optreden tegen een bestaande of een voormalige cliënt, tenzij beide cliënten toestemming geven.

Indien er sprake is van een belangenconflict heeft de advocaat slechts één optie: hij moet zich uit de zaak terugtrekken. Het verbod geldt voor alle advocaten die binnen hetzelfde kantoor werkzaam zijn. Zo mag een advocaat niet op treden voor een cliënt indien diens belang tegenstrijdig is met het belang van een cliënt van een andere advocaat van hetzelfde kantoor.

De advocaat is dus verplicht aan het begin van elke nieuwe zaak te onderzoeken of er misschien sprake is van tegenstrijdigheid met belangen die hij of een kantoorgenoot op dit moment behartigt of die in het verleden werden behartigd.

Terug naar de zaak Henriquez.

Voorop gesteld moet worden dat het gedragsrecht advocaten niet verbiedt meerdere verdachten in dezelfde zaak bij te staat en evenmin is er een verbod om de belangen van zowel verdachten als getuigen te behartigen. Er is ook geen maximum aantal cliënten dat één advocatenkantoor in dezelfde zaak mag vertegenwoordigen.

Het probleem hierbij is wel dat de belangen van de cliënten in zo’n geval meestal niet geheel identiek zijn. Dat betekent evenwel niet automatisch dat er sprake is van een belangenconflict. De advocatuurlijke tuchtrechter heeft in een aantal uitspraken duidelijk gemaakt dat verschillende cliënten in dezelfde zaak naast het gezamenlijke belang ook (uiteenlopende) individuele belangen mogen hebben.

Nu de advocaten in hun verklaring hebben gesteld dat er geen sprake is van conflicterende belangen staat de vertegenwoordiging van de getuigen en verdachten door hetzelfde kantoor niets in de weg.

Maar hoe zit het dan met de vrees dat hierdoor de waarheidsvinding bemoeilijkt wordt, zoals de advocaat van de nabestaanden, Richard Korver, heeft betoogd? Korver doelt hierbij kennelijk op een mogelijk belangenconflict tussen nabestaanden enerzijds en getuigen en verdachten anderzijds. Dat is evenwel iets anders dan een verboden belangenconflict zoals vastgelegd in het advocatuurlijke gedragsrecht. Waarheidsvinding is uitdrukkelijk niet de taak van de advocaat, maar uitsluitend die van de officier van justitie en de rechter.

De Togacolumn wordt afwisselend geschreven door een advocaat, rechter of officier van justitie. Britta Böhler is advocaat en hoogleraar advocatuur aan de Universiteit van Amsterdam.

 

Blogger

Britta Böhler

Britta Böhler studeerde rechten in Freiburg, waar ze ook promoveerde. Ze werkte aanvankelijk als advocaat in Duitsland en sinds begin jaren 90 in Nederland. Eerst bij Loeff Claeys Verbeke en daarna zelfstandig bij Böhler Advocaten. Ze was tot 2011 senator voor Groen Links. Ze schreef diverse boeken, waaronder 'Crisis in de rechtsstaat' en 'De Beslissing'. Britta Böhler is bijzonder hoogleraar advocatuur aan de Universiteit van Amsterdam.