‘Zonnestroom wordt concurrerend, zonder subsidie’

Het moment dat zonne-energie goedkoper wordt opgewekt dan energie uit fossiele brandstoffen nadert snel, zegt de hoogleraar zonne-energie. „Mijn zorg is dat Nederlandse en Europese bedrijven de boot missen.”

illustratie mariette twilt

Wie vijf minuten naar Wim Sinke luistert krijgt sterk de neiging om onmiddellijk de installateur te bellen en het hele dak vol te leggen met zonnepanelen.

Het kan, het moet én het hoeft niet lelijk te zijn. Zon is de toekomst, niet alleen voor de energievoorziening, vooral ook voor de economie. „Het moment is nu, nu worden de kaarten geschud, nu wordt bepaald welke landen, welke bedrijven de smaakmakers gaan worden.”

Wim Sinke is hoogleraar zonne-energie (officieel Photovoltaic Energy. Conversion) Afgelopen donderdag hield hij zijn oratie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij vreest dat Nederland verder achteropraakt als premier Rutte innovatie en ontwikkeling van duurzame technologie geen prioriteit geeft.

Er wordt al jaren gewerkt aan zonnepanelen. Waarom is het nu zo belangrijk?

„Omdat zonnestroom concurrerend wordt. In India bijvoorbeeld wordt zonnestroom opgewekt voor 5 dollarcent per kilowattuur (kWh). Zonder subsidies en zonder overheidsingrijpen. Dat betekent dat daar de kosten van opwekking van zonnestroom in de buurt komen van stroomopwekking met fossiele brandstoffen. Dat is nog niet overal het geval, maar het begin is er. Daarom wordt het nu echt spannend. Tot nog toe bepaalden fossiele brandstoffen wat zonne-energie op de markt mocht kosten, maar dat zou wel eens om kunnen draaien. Straks bepalen de kosten van zonne-energie wat fossiele brandstoffen nog mogen kosten.”

Speelt de klimaatdiscussie een rol?

„Door de klimaatconferentie in Parijs is er een gevoel van urgentie ontstaan dat we echt aan de bak moeten. Er moet snel veel gebeuren om de opwarming van de aarde onder controle te krijgen. Maar er valt ook letterlijk veel te verdienen: in klimaatvoordelen, maar ook economisch. Er zijn weinig mensen die er nog aan twijfelen dat de economie fundamenteel gaat veranderen. Duurzame energie wordt bepalend. De vraag is alleen hoe snel en in welke vorm. Bedrijven en individuelen staan te trappelen om mee te doen. Het borrelt overal.”

Ook in Nederland?

„Er gebeurt van alles, maar we moeten veel ambitieuzer durven denken dan we tot nu toe hebben gedaan.”

Wie? Politici?

„Overheid en politici. Die hele verduurzaming van de economie staat niet hoog genoeg op de politieke agenda.”

Wie moet hem daar zetten?

„Dat moet op het allerhoogste politieke niveau gebeuren. Ook door onze premier. Als je kijkt naar wat er in het buitenland gebeurt...”

Dan verliezen we de aansluiting?

„Die is er nog, maar het buitenland versnelt en het is een mondiale vechtmarkt. Als je belangrijk wilt zijn op het gebied van clean tech, en daar valt duurzaamheid onder, dan moet je meespelen met de grote jongens.”

Geld vrijmaken dus.

„Daar hangt absoluut een prijskaartje aan.”

Een verdubbeling van middelen?

„Dat zou ik nog te weinig vinden.”

Waarom is zonne-energie zo belangrijk?

„Het is met afstand de grootste duurzame bron die de wereld tot zijn beschikking heeft. Het potentieel is gigantisch en je kunt het gebruiken voor stroom, warmte en op termijn ook brandstoffen. Niet voor niets zie je in de laatste Shell-scenario’s zonne-energie op langere termijn als dé bron naar voren komen. Dat is echt een signaal.”

Shell doet daar zelf anders nog niets mee.

„Maar andere bedrijven wel en mijn grote zorg is dat Nederlandse en Europese bedrijven de boot missen. Dat er straks één bedrijf in de wereld komt dat weet hoe je batterijen moet maken en dat dat toevallig in China staat. Een horrorscenario! Maar je ziet het wel gebeuren.”

Stel: ik wil zonnepanelen op mijn dak, maar de ontwikkelingen gaan zo snel dat ik liever een jaartje wacht. Misschien leveren ze dan wel twee keer zoveel op?

„Dat gaat helaas niet gebeuren. In de 35 jaar dat ik hiermee bezig ben zijn de prijzen gedaald met een factor vijftig en is het rendement met een factor twee toegenomen. De komende tijd kan de prijs nog met een factor drie omlaag en het rendement kan nog minstens twee keer hoger worden. Maar dat gaat allemaal heel geleidelijk, met bloed, zweet en tranen. Het is niet zo dat er plotseling iets komt wat het rendement van commerciële zonnepanelen volgend jaar veel hoger maakt.”

En toch is dit een doorbraakmoment?

„Als je de kosten nog eens met een factor drie weet te verlagen, dan ga je van de 5 dollarcent die stroom in zonnige gebieden nu kost, naar minder dan 2 cent. Dat is echt goedkoper dan alle andere bronnen die je je kunt voorstellen. Bovendien wek je straks op je dak niet alleen genoeg op voor eigen gebruik, maar ook om te verkopen. Dat is extra inkomen.”

Veel mensen vinden zonnepanelen lelijk.

„Er zijn nu al hele mooie systemen op de markt die helemaal zijn weggewerkt in het dak. De zonne-energiesector ontwikkelt bovendien een soort bouwdoos met daarin verschillende maten, vormen en kleuren waar je straks uit kunt kiezen. Je hoeft niet alleen een postzegel op je dak te leggen, je kunt ook het hele dak bedekken, tot aan de rand, zelfs om de dakkapel heen. Straks kunnen architecten gewoon op hun pc een programmaatje openklikken dat het dak keurig vult, in de kleur die je wilt. Dat kost misschien een paar cent meer per kilowattuur, maar so what? Je krijgt er een fraai geïntegreerd systeem voor terug.”

Heeft Nederland wel genoeg zon?

„Zonne-energie is verreweg de best verdeelde bron op de wereld. De zonnigste gebieden hebben ongeveer drie keer zoveel zon als de minst zonnige. Dat is een gradueel verschil.”

En als je Nederland vergelijkt met Italië, met die enorme velden zonnepanelen.

„Daar heb je ongeveer twee keer zoveel zon.”

Je kunt die zonnestroom ook uit Italië halen.

„Nog afgezien van het feit dat Italië zijn eigen stroom nodig heeft, moet je ook aan het transport denken. Stel dat je straks voor 2 cent in Italië kunt opwekken, terwijl dat in Nederland 3 of 4 cent kost, dan kan het toch best zijn dat opwekking hier loont omdat je minder transportkosten hoeft te betalen en omdat je minder stroom verliest door het transport.”

Welk argument moet premier Rutte overtuigen om dit onderwerp bovenaan de agenda te zetten?

„Ik denk dat het een gigantische economische kans is voor hightechlanden en kenniseconomieën als de onze, om een belangrijke rol te spelen in de verduurzaming van de energievoorziening.”

Een kans is geen noodzaak...

„Dat is wel een noodzaak, want als je je economie op peil wilt houden moet je nieuwe sectoren ontwikkelen omdat oudere sectoren veranderen. Daar hangt onze welvaart vanaf, en ons welzijn.”