Opinie

Good luck belittling yourself, Rutte

Dit weekeinde was ik op de Bilderbergconferentie. Elk jaar brengt de lobby van werkgevers, VNO-NCW, politici en ondernemers achter gesloten deuren bij elkaar. Boeiende sprekers – Louise Fresco, Rem Koolhaas, Frans Timmermans – en informeel bijpraten. Er zijn ook wat journalisten, die beloven niet te citeren uit lezingen en gesprekjes.

Ik was er voor de derde keer en ving talloze weetjes op, sommige pikant, die later tot een stuk kunnen leiden. Nuttig.

Al kun je ook zeggen, ik weet het, dat dit verdacht is: ingekapseld door ‘de elite’. Zoals je nu ook weer mensen hebt die zich principieel keren tegen de aanwezigheid van politiek journalisten op het Correspondents Dinner, morgen, met Rutte in de rol van Obama.

Ik woonde dit in Washington één keer bij. De president haalde zichzelf neer met meedogenloze grappen. Verder vooral B-celebrities in de categorie Geer en Goor, en verslaggevers als klapvee. Nogal consequentieloos allemaal: nooit behoefte gevoeld nog eens te gaan.

Met Bilderberg is dit anders – daar heb je geen camera’s. Ik leerde er deze keer vooral hoezeer de politisering van het debat ons het zicht op de werkelijkheid ontneemt.

In de volksmond is het de ‘linkse elite’ die met zijn EU-gezindheid de grenzen wil openhouden. Maar ik sprak talloze ondernemers, CDA- en VVD-sympathisanten, die precies hetzelfde willen: zij vrezen dat de vrije markt in de EU bezwijkt onder de immigratiecrisis, wat hun zakelijk succes aan het wankelen kan brengen.

Ik vroeg waarom ze zich niet uitspreken. Dit was het interessantste. Deze geslaagde mensen, merkte ik, voelen zich niet langer de elite. Zij vertelden dat niet zij, maar de massa het debat stuurt. Zo had ik het nooit bekeken: de democratisering is zover gevorderd dat de elite de publieke opinie als nieuwe elite aanwijst.

Nu is deze spanning stokoud. „[...] elke staat [heeft] twee stromingen: die van het volk en die van de elite”, schreef Niccolò Machiavelli in Discorsi (1519). „En alle wetten [...] zijn het gevolg van wrijvingen tussen deze twee.”

Het bijzondere van deze tijd is alleen dat niemand zich nog de elite waant. In de VS is dit al langer zo, reden waarom presidenten op dat correspondentendiner de hardste grappen over zichzelf maken: de beste manier om man van het volk te zijn.

Dus morgen kunnen we zien of de premier zijn rol begrijpt. Good luck belittling yourself, Rutte.