NAVO-chef: Rusland ‘tart ons allen’

Secretaris-generaal van NAVO

Over het belang van steun aan Oekraïne. En de noodzaak van meer Europese inspanningen.

Syrische regeringsmilitairen nemen posities van terreurgroep Islamitische Staat onder vuur. Foto Alexander Kots/Komsomolskaya Pravda via AP

Jens Stoltenberg is een behoedzame man. Hij is deze vrijdag niet naar Amsterdam gekomen om de Europese ministers van Defensie te dwingen meer geld aan hun krijgsmacht uit te geven. De secretaris-generaal van de NAVO ziet liever „de positieve ontwikkelingen” en „hoopt en verwacht meer”. Dat hij met gips om zijn linker pols loopt, komt zeker niet omdat hij binnenskamers op tafel heeft geslagen. Hij brak een botje in zijn hand toen hij in zijn Kerstvakantie uitgleed in een ijzig Noors bos.

Deze week kondigden de VS aan hun militaire inzet in Europa te verviervoudigen. Is het niet gênant dat Europese landen daarbij achterblijven?

„Ik zie dit als een hele belangrijke beslissing van de Amerikanen die de geloofwaardigheid van de trans-Atlantische verbondenheid vergroot. Hiermee zal de militaire aanwezigheid aan de oostgrens versterkt worden. De Amerikanen zetten zware middelen in, tanks en pantservoertuigen, en voeren het aantal oefeningen in de Oost-Europese landen op. Daar gaat een krachtig signaal van uit.”

Een signaal waar de Russen bang van worden, of een signaal aan de Europese landen dat zij ook in actie moeten komen?

„Allebei. Het is zeker ook een teken aan de Europese bondgenoten dat zij hun inspanningen ook moeten opvoeren. De Amerikanen tonen met deze verviervoudiging van hun budget hun toewijding en hun leiderschap, maar dat moet wel worden nagevolgd. 2015 was een belangrijk jaar, omdat Europese landen voor het eerst in tijden niet fors bezuinigden op hun krijgsmacht. Het is belangrijk dat de neerwaartse trend is doorbroken, maar het is niet genoeg.

„De verhoudingen in de NAVO blijven scheef. Het bruto binnenlands product van de Verenigde Staten is ongeveer even groot als dat van de gezamenlijke Europese lidstaten, maar de Amerikaanse defensie-uitgaven zijn het dubbele. Van het NAVO-budget wordt 70 procent opgebracht door de Amerikanen. Dat is geen houdbare situatie nu de veiligheid in de wereld, en aan de Europese grenzen, instabieler is geworden.”

Een belangrijke reden voor die onbestendige situatie is de Russische bemoeienis met Oekraïne. Hoe belangrijk is het dat de EU en Oekraïne nader tot elkaar komen?

Stoltenberg laat lange pauzes vallen tussen zijn voorzichtig gekozen woorden. „Ik denk … dat het nu … meer dan ooit … belangrijk is ... om Oekraïne te steunen. Het is een soeverein land in Europa dat het slachtoffer is van agressief handelen van Rusland dat illegaal de Krim geannexeerd heeft. De eerste keer sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog dat een land hier een deel van een andere land heeft ingenomen en met geweld de grenzen heeft hertekend. En dan is er nog de destabilisatie van het oosten van Oekraïne. Dat tart niet alleen Oekraïne, maar ons allemaal, want het ondermijnt de basis van vrede en veiligheid die we in decennia hebben opgebouwd in Europa.”

Er moet dus meer toenadering komen tussen de EU en Oekraïne?

„Ik ga me niet mengen in een binnenlandse aangelegenheid van Nederland aangaande dat referendum over een paar maanden. Daar zijn we ons uiteraard van bewust, maar het is geen NAVO-aangelegenheid.”

Maar zal een positieve of negatieve uitslag van het referendum niet ook de relatie tussen de NAVO en Rusland beïnvloeden?

„Als ik daar een helder antwoord op geef, meng ik me in het Nederlandse debat en daar ga ik niet aan beginnen. De NAVO zal Oekraïne uiteraard blijven steunen, politiek, economisch en militair, wat de uitslag van het referendum ook zal zijn. Nederland levert daar een belangrijke bijdrage aan, door een fonds te leiden dat is bedoeld om de militaire logistiek van Oekraïne beter op NAVO-standaarden aan te laten sluiten.

Ondertussen is de oorlog in Syrië ook een conflict met Rusland geworden.

„We zien met zorg dat de Russen zich met moderne luchtmacht, grondtroepen en marine met het conflict bemoeien. Ze pakken met lukrake bombardementen vooral de oppositie tegen het regime aan en dat ondermijnt de pogingen om tot een vreedzame oplossing te komen. De Russische acties zijn de voornaamste reden waarom die besprekingen in Genève nu zijn vastgelopen”, zegt Stoltenberg, plotseling toch fel.

„De directe spanning met de NAVO is ook opgelopen door de Russische bemoeienis, zoals met schendingen van het Turkse luchtruim waarbij ook een vliegtuig is neergehaald.”