Hij wil ’m gewoon zijn

Sommige mannen zijn zo gek op een beroemde man dat ze zijn bril, kleren en kapsel imiteren. Ze hebben een man crush.

Ryan Gosling
Ryan Gosling

Rutger Lemm (30) was lange tijd in de ban van acteur Ryan Gosling. „Omdat hij belachelijk sexy is, maar toch ook benaderbaar. Hij heeft zo’n klein glimlachje, één mondhoek opgetrokken, waardoor je weet: bij hem ben je op je gemak.” Lemm was niet zo onder de indruk van The Notebook, de film waarmee Gosling in 2004 doorbrak bij het grote publiek, maar des te meer van het filmpje waarin hij de MTV-award voor beste filmkus in ontvangst neemt. „Daarin loopt hij heel zelfverzekerd het podium op, stukje kauwgom in zijn mond, en doet die kus nog eens over met actrice Rachel McAdams. Ik heb daarna een tijdje een kauwgomfase gehad.” Daar blijft het niet bij: Lemm heeft ook eens met een foto van Gosling bij de kapper gezeten. Een wit T-shirt dat hij graag draagt, is omgedoopt tot zijn Ryan Gosling-shirt. En ook op het brilmontuur van de acteur heeft hij wel eens gegoogeld, ter inspiratie voor zijn eigen bril.

Ook bij Stijn de Vries (26) staat Gosling bovenaan het lijstje. Vanwege zijn coolheid, en keuze voor kleinere films. „Matthew McConaughey heeft het ook, maar bij hem komt het echt door z’n laatste rollen, zoals in Killer Joe en True Detective.”

Er is een term voor een man die een andere man bewondert: de man crush. Die kan worden uitgelokt door een acteur, maar ook een voetballer of schrijver. Meestal is het onderwerp van de crush zowel mannelijk als intelligent, en als het even kan heeft hij ook gevoel voor humor. Bovendien is hij vaak onbereikbaar; een beroemdheid die alleen bewonderd kan worden op afstand.

Ze blinken uit in wat ze doen

Gosling mag dan uitblinken in coolheid, hij is zeker niet de enige die dergelijke gevoelens losmaakt. Acteur Michael Fassbender is ook zo’n type, net als collega’s Idris Elba en Jon Hamm, die Don Draper speelt in Mad Men. Andere mannen lopen weer warm voor survival-expert Bear Grylls of David Beckham. Wat deze mannen gemeen hebben, is dat ze uitblinken in wat ze doen. Bovendien zijn het stoere kerels; mannenmannen die goed kunnen voetballen en weten hoe je zonder lucifers een vuur maakt.

Nederlandse mannen lijken minder man- crushwaardig. Op Twitter krijgt acteur Jan Kooijman wat mannenliefde van medeacteur Thijs Römer, die schrijft onder de indruk te zijn van Kooijmans ontblote torso op een reclameposter. NRC-columnist Arjen van Veelen bekent in een van zijn stukken een man crush te hebben op historicus Zihni Özdil, en ook acteur Rutger Hauer wordt een enkele keer genoemd op sociale media; zij het als old man crush. Veel meer voorbeelden zijn er niet. Logisch, volgens Lemm, want onbereikbaarheid is een noodzakelijk ingrediënt voor een stevige man crush. „Nederland is te klein voor bewondering op afstand.”

Veel onbereikbaarder dan Ernest Hemingway komen ze niet. Bij journalist Melvin Captein (30) sloeg de vonk over toen hij een paar jaar geleden zijn oude woning in Florida bezocht. „De gids vertelde over zijn leven: hoe hij vier keer trouwde, verschillende oorlogen meemaakte en twee vliegrampen overleefde. Een man die alles uit het leven gehaald heeft, terwijl ik veilig in mijn Amsterdamse appartementje woon en op reis ga volgens het boekje.” Naast zijn hang naar avontuur, was Hemingway ook een echte vent die goed lag bij de vrouwen. „Documentairemaker Louis Theroux beschouw ik ook als idool, maar hij is te sullig om een man crush te zijn. Hemingway straalt seks uit.”

Die uitstraling is belangrijker dan het uiterlijk van Hemingway: Captein probeert bijvoorbeeld niet zijn kapsel of kledingstijl te kopiëren. Wel heeft hij al zijn boeken en is hij lid van de Ernest Hemingway Facebookpagina. Ook is de schrijver vaak even in zijn gedachten als hij werkt. „Als ik gezapig of plichtmatig een stuk schrijf, denk ik: ik moet de passie en het willen meemaken van Hemingway weer terugvinden.”

Heteroseksuele crush

Captein is niet seksueel geïnteresseerd in Ernest Hemingway. Net als dat Lemm geen seks met Ryan Gosling wil. Maar hoewel de man crush meestal dus niet seksueel van aard is, vervagen ook die grenzen. Acteur Channing Tatum vertelde bijvoorbeeld in een interview dat hij best seks zou willen hebben met George Clooney. Komiek Louis CK heeft een bekende sketch waarin hij zijn liefde voor Ewan McGregor verklaart. „I’m not gay in any other way, except I wanna fuck that guy right in the face. I want him to fuck me!”, zei hij over de acteur. Aangezien Louis CK naast komiek zelfverklaard heteroseksueel is, moeten we dit niet al te serieus nemen. Maar het illustreert wel hoe de manier waarop de heteroman zichzelf in de media presenteert, verandert.

De Amerikaanse socioloog James Joseph Dean doet onderzoek naar „post-closeted culture”, zoals hij het zelf noemt. In de jaren negentig had een acteur als Channing Tatum zo’n opmerking niet gemaakt. „Mede door de angst voor HIV was er veel meer homofobie, ook in de media. Tegenwoordig is de LGBT-gemeenschap veel zichtbaarder, en is men over het algemeen homovriendelijker. Een term als man crush illustreert dat.”

Deze culturele omslag is op veel meer plekken zichtbaar. Denk aan de vele bromance-films die afgelopen tijd uitkwamen: het genre waarbij een innige vriendschap tussen twee mannen centraal staat. Personages JD en Turk in de ziekenhuiscomedie Scrubs, die zongen: „It’s guy love between two guys.” Tyrion Lannister en Bronn in Game of Thrones. Of acteurs Jason Segel en Paul Rudd in de film I Love You, Man.

Ook het gebruik van de term brovaries op het internet, wanneer een foto lief of schattig is, hoort hier bij. „26 Things That Will Make Your Brovaries Explode”, kopte nieuwssite Buzzfeed bijvoorbeeld. Het lijstje toont onder meer een peuter in een superheldenoutfit en piepkleine Timberlands. Het achterliggende idee: als man mag je ook best ‘rammelende eierstokken’ hebben en babydingen leuk vinden.

Hoe strookt dit met de term no homo, die opduikt bij mannen die andere mannen een compliment geven? „Leuk shirt heb je aan, no homo.” Of een voorbeeld van Twitter: „Ik mis je man, no homo.” De term is begin jaren negentig in New York ontstaan, en later via hiphopcultuur wijdverbreid. Het lijkt een onschuldige opmerking, maar legt volgens Dean bloot dat veel heteroseksuele mannen nog altijd bang zijn dat ze voor homo worden aangezien. Hij staat hierin niet alleen: ook de organisatie NoHomophobes.com, een initiatief van the University of Alberta, stelt dat ‘no homo’ kwetsend is en vermeden moet worden, net als so gay en faggot. Dean: „In de Verenigde Staten is fag het meest gebruikte scheldwoord op middelbare scholen, althans bij jongens. Bij de meisjes is het slut.”

Disclaimer over geaardheid

In Nederland is geen onderzoek gedaan naar homofobie op sociale media. Het gebruik van ‘no homo’ lijkt hier onschuldiger, zegt mediawetenschapper Linda Duits. „In Nederlandse tweets wordt ‘no homo’ vooral gebruikt als een heteroman iets aardigs tegen een andere heteroman zegt.” Toch plaatst ze kanttekeningen bij de term. „Wanneer de schijnbare noodzakelijkheid bestaat om een compliment te voorzien van een disclaimer over geaardheid, is dat an sich homofoob.”

Net als elke bevlieging, kan ook de man crush na een tijdje vervagen. Lemm is inmiddels overgestapt op acteur Jake Gyllenhaal, al blijft ook Gosling tot zijn favorieten behoren. Bij Captein bekoelde de liefde voor Ernest Hemingway een beetje, toen hij meer over hem ging lezen. „Eigenlijk was hij een ontzettende narcist; een smeerlap die in elke kroeg op een nieuwe vrouw dook.” Captein bewondert de schrijver nog steeds, maar zit niet meer op een roze wolk. „Vergelijk het met een relatie: in het begin plaats je iemand op een voetstuk, pas daarna zie je het complete plaatje.”