Column

Europa, ieders favoriete pispaal

De Europese Unie bood David Cameron deze week een ‘nieuwe deal’. Die deal toont precies wat er mis is met Europa. Veel mensen proberen nu te ontcijferen wat de negen dichtbetikte A4’tjes plus bijlagen, precies inhouden. Ze kunnen zich de moeite besparen. Deze tekst is expres dubbelzinnig. De bedoeling is dat de Britten eruit afleiden dat ze een speciale relatie met Europa krijgen, met meer soevereiniteit. Dat ze, zoals premier Cameron zei, concessies krijgen die „geen enkel land heeft’’. Burgers uit andere lidstaten kunnen er juist uit opmaken dat de Britten weinig nieuws krijgen aangeboden.

Alle regeringen werken aan deze ambiguïteit mee. Omdat er geen Europese media bestaan, alleen nationale media, die het complexe Europa vaak in soundbites of ‘3 vragen over’ afdoen, prevaleert in elk land de officiële visie. Cameron was gisteren in Polen. Hij vertelt de Britten dat hij dankzij de nieuwe deal eindelijk een eigen migratiepolitiek kan voeren, waarbij Poolse migranten geen uitkering meer krijgen. De Polen horen juist van hún premier, Beata Szydlo, dat de Britten al jaren niet meedoen aan het Europese migratiebeleid (of wat ervoor doorgaat) en Schengen. Wat de Britten aangeboden hebben gekregen, is een tijdelijke, technische regeling die andere landen na de EU-uitbreiding in 2004 al kregen. Trouwens: vrijwel alle Polen in Groot-Brittannië werken. Ze spekken de schatkist, steunen de economie en hebben helemaal geen uitkering nodig.

De EU draait om het principe dat er geen echte winnaars en verliezers meer mogen zijn. Europese besluiten zijn altijd compromissen waarbij elk land dingen geeft en neemt. Elke regeringsleider kan met opgeheven hoofd thuis zeggen: „Kijk eens wat ik gekregen heb!” Dit slaat op inhoudelijke besluiten. Maar daarvan zijn er weinig meer in Europa. Waar we steeds meer mee bezig zijn, is poppenkast. Symbolische deals.

De Britse ‘deal’ is hiervan een extreem voorbeeld. Cameron begon deze oefening een paar jaar geleden omdat een groep Tories hem onder druk zette: zij wilden uit de EU. Eerst negeerde hij ze. Maar de opstandelingen hielden hun mond niet en hadden algauw het veld voor zichzelf alleen. Daarom begon Cameron, in paniek, toch over Europa. Over Brussel, dat „een superstaat’’ werd met „teveel macht’’. Die macht moest deels terug naar het Verenigd Koninkrijk. Om te weten wélke macht precies, lanceerde hij in juli 2012 de balance of competences review: een enorme, dure audit waarbij ministeries, bedrijven, universiteiten en maatschappelijke organisaties werd gevraagd naar de impact van hun samenwerking in de EU. Pikant genoeg kwam daar in december 2014 uit dat er geen terrein was waarop er macht terug moest naar Londen (veel EU-regelgeving komt voort uit de interne markt, die met Britse zegen groeit en regels nodig heeft). Weinig mensen weten dit. Ook Nederlanders niet, die zo idolaat waren van dat „terugklauwen van macht” dat ze hun eigen review organiseerden. Cameron verzweeg het resultaat van de audit, uit angst als pro-Europees te worden gezien. De 32 rapporten staan op Internet, maar wie leest honderden pagina’s dulle tekst zonder samenvatting of conclusie?

Cameron gijzelt, met medewerking van andere regeringsleiders, heel Europa om een intern, Brits Tory-opstandje te smoren. Waar eindigt dit? Portugal eist soepelheid van de trojka over zijn begroting, anders wil het Cameron’s deal blokkeren. En Matteo Renzi scheldt op Europa zolang hij geen extra begrotingsruimte krijgt. Dit is waarom Europa vastloopt: degenen die haar moeten laten draaien, gebruiken haar vooral nog als pispaal.