Wie naar deze man luistert, wil meteen een dak vol zonnepanelen

Het moment dat zonne-energie goedkoper wordt opgewekt dan energie uit fossiele brandstoffen komt in hoog tempo dichterbij, zegt de nieuwe hoogleraar zonne-energie.

Foto ANP / Koen van Weel
Foto ANP / Koen van Weel

Wie vijf minuten naar Wim Sinke luistert voelt sterk de neiging opkomen om onmiddellijk de installateur te bellen en het hele dak vol te laten leggen met zonnepanelen.

Het kan, het moet én het hoeft niet lelijk te zijn. Zon is de toekomst, niet alleen voor onze energievoorziening maar vooral ook voor onze economie. „Het moment is nu, nu worden de kaarten geschud, nu wordt bepaald welke landen, welke bedrijven de smaakmakers gaan worden.”

Hoogleraar zonne-energie (officieel Photovoltaic Energy Conversion) Sinke, hield donderdag zijn oratie voor de Universiteit van Amsterdam. Hij vreest dat we de boot missen als premier Rutte innovatie en ontwikkeling van duurzame technologie niet bovenaan de politieke agenda zet.

Er wordt al jaren gewerkt aan zonnepanelen. Wat maakt dit moment zo belangrijk?

„Omdat zonnestroom concurrerend wordt. In India bijvoorbeeld, wordt zonnestroom opgewekt voor 5 dollarcent per kilowattuur (kWh). Zonder subsidies en zonder overheidsingrijpen. Dat betekent dat de kosten van opwekking van zonnestroom daar in de buurt komen van stroomopwekking met fossiele brandstoffen. Dat is nog niet overal het geval, maar het begin is er. Daarom wordt het nu echt spannend. Je krijgt een andere dynamiek. Tot nog toe bepaalden fossiele brandstoffen wat zonne-energie op de markt mocht kosten, maar dat zou wel eens om kunnen draaien. Straks bepalen de kosten van zonne-energie wat fossiele brandstoffen nog mogen kosten.”

Speelt de klimaatdiscussie een rol?

„Door de klimaatconferentie in Parijs is er een gevoel van urgentie ontstaan dat we echt aan de bak moeten. Er moet snel veel gebeuren om de opwarming van de aarde onder controle te krijgen. Maar er valt ook letterlijk veel te verdienen: in klimaatvoordelen, maar ook economisch. Er zijn weinig mensen die er nog aan twijfelen dat de economie fundamenteel gaat veranderen. Duurzame energie wordt bepalend. De vraag is alleen hoe snel en in welke vorm. Bedrijven en individuelen staan te trappelen om mee te doen. Het borrelt overal.”

Ook in Nederland?

„Er gebeurt van alles, maar we moeten veel ambitieuzer durven denken dan we tot nu toe hebben gedaan.”

Wie, politici?

„Overheid en politici. Die hele verduurzaming van de economie staat niet hoog genoeg op de politieke agenda.”

Wie moet hem daar zetten?

„Dat moet op het allerhoogste politieke niveau gebeuren. Ook door onze premier. Als je kijkt naar wat er in het buitenland gebeurt...”

Dan verliezen we de aansluiting?

„Die is er nog, maar het buitenland versnelt en het is een mondiale vechtmarkt. Als je belangrijk wilt zijn op het gebied van clean tech, en daar valt duurzaamheid onder, dan moet je meespelen met de grote jongens.”

Geld vrijmaken dus.

„Daar zit absoluut een prijskaartje aan.”

Een verdubbeling van middelen?

„Dat zou ik nog te weinig vinden.”

In opdracht van minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) peilde onderzoeksbureau Motivaction de mening van Nederlanders over duurzame energie:

Waarom is zonne-energie zo belangrijk?

„Het is met afstand de grootste duurzame bron die de wereld tot zijn beschikking heeft. Het potentieel is gigantisch en je kunt het gebruiken voor stroom, warmte en op termijn ook brandstoffen. Niet voor niets zie je in de laatste Shell-scenario’s zonne-energie op langere termijn als dé bron naar voren komen. Dat is echt een signaal.”

Shell doet daar zelf anders nog niets mee.

„Maar andere bedrijven wel en mijn grote zorg is dat Nederlandse en Europese bedrijven de boot zouden missen. Dat er straks één bedrijf in de wereld komt dat weet hoe je batterijen moet maken en dat dat toevallig in China staat. Een horrorscenario! Maar je ziet het wel gebeuren.”

Stel ik wil zonnepanelen op mijn dak, maar de ontwikkelingen gaan zo snel dat ik toch liever een jaartje afwacht. Misschien leveren ze dan wel twee keer zo veel op?

„Dat gaat helaas niet gebeuren. In de 35 jaar dat ik hiermee bezig ben, zijn de prijzen gedaald met een factor 50 en is het rendement met een factor twee toegenomen. De komende tijd kan de prijs nog met een factor drie omlaag en het rendement kan nog minstens twee keer hoger worden. Maar dat gaat allemaal heel geleidelijk, met bloed, zweet en tranen. Het is niet zo dat er plotseling iets komt dat het rendement van commerciële zonnepanelen volgend jaar ineens veel hoger maakt.”

En toch is dit een doorbraakmoment?

„Als je de kosten nog eens met een factor drie weet te verlagen, dan ga je van de 5 dollarcent die stroom in zonnige gebieden nu kost, naar minder dan 2 cent. Dat is echt goedkoper dan alle andere bronnen die je je kunt voorstellen. Bovendien wek je straks op je dak niet alleen genoeg op voor eigen gebruik, maar ook om te verkopen. Dat is extra inkomen.”

Veel mensen vinden zonnepanelen lelijk.

„Er zijn nu al hele mooie systemen op de markt die helemaal zijn weggewerkt in het dak. De zonne-energiesector ontwikkelt bovendien een soort bouwdoos met daarin verschillende maten, vormen en kleuren waar je straks uit kunt kiezen.

Een bestaand rijtjeshuis uit de jaren zestig dat door studenten van de TU Delft duurzaam is gemaakt. Door een ‘tweede huid’, waaronder een glazen constructie aan de zonzijde, kan het huis helemaal op zonne-energie draaien. Foto ANP / Lex van Lieshout

Je hoeft niet alleen een postzegel op je dak te leggen, je kunt ook het hele dak bedekken, tot aan de rand, zelfs om de dakkapel heen. Straks kunnen architecten gewoon op hun pc een programmaatje openklikken dat het dak keurig vult, in de kleur die je wilt. Dat kost misschien een paar cent meer per kilowattuur, maar so what? Je krijgt er een fraai geïntegreerd systeem voor terug.”

Hebben we in Nederland eigenlijk wel genoeg zon?

„Zonne-energie is verreweg de best verdeelde bron op de wereld. De meest zonnige gebieden hebben ongeveer drie keer zoveel zon als de minst zonnige. Dat is een gradueel verschil.”

Maar als je Nederland concreet vergelijkt met Italië waar ze van die enorme velden hebben met zonnepanelen.

„Daar heb je ongeveer twee keer zoveel zon.”

Je kunt die zonnestroom ook uit Italië halen.

„Nog afgezien van het feit dat Italië zijn eigen stroom nodig heeft, moet je ook nog aan het transport denken. Stel dat je straks voor 2 cent in Italië kunt opwekken, terwijl dat in Nederland 3 of 4 cent kost, dan kan het best zijn dat opwekking hier toch loont omdat je minder transportkosten hoeft te betalen, en omdat je minder stroom verliest door het transport.”

Welk argument moet premier Rutte overtuigen om dit onderwerp bovenaan de agenda te zetten?

„Ik denk dat het een gigantische economische kans is voor hightechlanden en kenniseconomieën als de onze, om een belangrijke rol te spelen in de verduurzaming van de energievoorziening.”

Een kans is geen noodzaak...

„Dat is wel een noodzaak, want als je je economie op peil wilt houden moet je nieuwe sectoren ontwikkelen omdat oudere sectoren veranderen. Daar hangt onze welvaart vanaf, en ons welzijn.”