Zika-alarm is politieke keuze

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) riep maandag de uitbraak van het zikavirus in Brazilië uit tot een bedreiging voor de wereldwijde volksgezondheid. Grote zorg ontstond eind vorig jaar toen, in twee van de inmiddels ruim dertig landen waar zika voorkomt, meer kinderen met te kleine hersenen (microcefalie) werden geboren. Microcefalie is een ernstige, zeldzame ziekte, die een kind en zijn familie zwaar treft. Ook lijkt na een zika-infectie een zeldzame voorbijgaande verlamming (Guillain-Barré) vaker voor te komen. Maar doorgaans krijgt één op de vijf mensen bij een zika-besmetting een licht griepje. De anderen merken niets.

Het zikavirus wordt overgebracht door besmette muggen. De belangrijkste maatregelen die het WHO-noodcomité aanbeveelt zijn: verdelg de muggen, zorg ervoor dat ze zich niet kunnen voortplanten en laat met name zwangere vrouwen zich beschermen tegen muggensteken. Dat zijn lokale maatregelen.

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft tot nu toe een beperkt aantal epidemieën bestempelt tot ‘internationale noodsituatie’. Sinds 5 mei 2014 geldt de polio-uitbreiding vanuit Pakistan, Syrië en Kameroen als zodanig. Verder gaat het sinds 8 augustus 2014 om de ebola-uitbraak in Guinee, Sierra Leone en Liberia. Eén noodsituatie is voorbij: de uitbraak van de Mexicaanse griep in 2009. Meer noodsituaties kent de WHO niet. Maar hoe zit het dan met malaria, dengue, gele koorts, Westnijlvirus en chikungunya? Stuk voor stuk zijn het door muggen overgebrachte ziekten die meer mensen ernstig ziek maken dan zika.

Zika-achtige noodsituaties worden uitgeroepen in het kader van de in 2005 vastgestelde International Health Regulations. De WHO hanteert criteria als: de volksgezondheid buiten de getroffen landen moet in het geding zijn, onmiddellijk internationale actie moet nodig zijn en de nood moet plotseling, ernstig, ongebruikelijk en onverwacht zijn. Het is een cynisch gegeven dat ziekten waar al jarenlang jaarlijks honderdduizenden mensen aan sterven, niet worden gekwalificeerd als ‘internationale noodsituatie’. Critici vinden de WHO bureaucratisch, traag en: politiek.

Nu, met zika, is er wel een snelle reactie. Alles duidt op een politieke beslissing tegen de achtergrond van de aanstaande Olympische Spelen in Brazilië. Ook speelt de Amerikaanse vrees een rol dat zika oprukt naar de VS. Het land werd vlak voor 2000, ook vanuit Zuid-Amerika, overvallen door het Westnijlvirus dat er nu jaarlijks een paar doden eist. Afgezet tegen die andere epidemieën blijft de vraag waarom de zika-uitbraak een internationale noodsituatie is. De WHO schiet met een kanon op een mug.