Waar blijven de helden van techniek?

In de haven en techniek liggen de banen voor het oprapen. Toch lukt het maar mondjesmaat de jeugd op dit spoor te zetten. Met een nieuwe campagne wil het Rotterdamse techniekonderwijs het tij keren.

Praktijkonderwijs op de techniekopleidingen in de haven.
Praktijkonderwijs op de techniekopleidingen in de haven.

Techniek moet je ruiken, zeggen ze en dat hebben ze bij de RDM Campus op Heijplaat goed begrepen. De immense, uit bruine baksteen opgetrokken loodsen ademen de grandeur uit van oude en nieuwe maakindustrie. Dof gebonk en schril gepiep van naburige offshorebedrijven waaien over. In tl-verlichte hallen sist een watersnijder door een duimdik stuk metaal heen. De technische oefeninstallaties liggen in vele puzzelstukjes uiteen.

Eenmaal in de Scheepsbouwloods, op zo’n 250 meter van de Waterbushalte, is de vergelijking met Madurodam snel gemaakt. Toch is de wirwar aan grijze buizen, drukmetertjes en gekleurde pompen een levensecht voorbeeld van procestechniek, verzekert Erik Boehlé: „Jongens die hiermee leren omgaan, kunnen bijna elke fabriek bedienen.” De Zadkine-docent kan het weten. Hij leverde talloze procesoperators af bij de poorten van raffinaderijen in het havengebied.

Ondanks het vooruitzicht van een volcontinu werkritme, en meer zitten dan actie, koos Joey Laldjising (20) bewust voor een carrière in deze sector. Neem de zwart-op-wit-baangarantie, de extra beloning na contractondertekening én het hoogste salaris onder mbo’ers. „Welk bedrijf ik ook zoek, het zit hier in de buurt”, zegt de procesoperator in spe, die zich weinig zorgen maakt over zijn toekomst. De eindstage, in zijn geval bij de BP-raffinaderij in de Europoort, is Laldjisings laatste horde.

Pareltjes

De opleidingen procestechniek zijn de pareltjes van het technische onderwijs in Rotterdam. Sinds Zadkine, het Scheepvaart en Transport College en verschillende bedrijven in de (petro)chemie- en energiesector samenwerken onder de noemer Proces College, worden er meer gekwalificeerde operators opgeleid.

Toch kende Rotterdam, net als andere delen van Nederland, de voorbije jaren een forse terugval in het aantal techniekstudenten. De twee grootste mbo-instellingen, Zadkine en Albeda, moesten het tussen 2011-2014 met 1.300 mbo’ers minder doen: een afname van 16 procent. Daarvoor ging de teruggang nog sneller.

De economische crisis, die vanaf 2008 om zich heen greep, is de grootste boosdoener, stelt Andrea Kaim, directeur techniek bij Zadkine. „Doordat bouwbedrijven in de problemen kwamen, was er minder behoefte aan werk-leer-trajecten. Maar ook het imago en het keuzeproces speelden de opleidingen parten.”

Pr-campagnes

Talloze projecten en pr-campagnes werden bedacht om de Rotterdamse jeugd warm te maken voor techniek: leerlijnen vanaf de basisschool; technasia voor havo en vwo; betere samenwerking tussen mbo en bedrijfsleven.

Speciaal voor kansarme jongeren op Zuid geeft havenwerkgeversorganisatie Deltalinqs jaarlijks honderd carrièrestartgaranties (csg’s) af. Defensie biedt er sinds 2015 net zo veel. Tegelijkertijd leren ouders op de linker Maasoever wat een loopbaan in de techniek voor hun kroost betekent: vaker hightech dan vieze smeerhanden, laat staan zakken sjouwen.

Echter, de jeugdwerkloosheid in de Maasstad loopt gestaag op. In 2014, zo bleek eind vorig jaar uit CBS-cijfers, groeide het werkloosheidspercentage van 17 naar 19,1 procent. Officieel heeft Rotterdam 7.700 jongeren zonder werk. Daarvan zitten circa 2.900 in de bijstand. Nog een kleine dertienhonderd zijn onzichtbaar, zo schat de gemeente. Zij hebben geen werk, uitkering of opleiding.

Zoveel werkloosheid en toch zo weinig animo voor werk in de haven. Sinds 2012 stelden werkgevers in de haven en techniek bij elkaar zo’n 540 banen veilig voor jongeren op Zuid. Tot nu toe zijn er daarvan maar 154 ingevuld.

Door de voortdurende zoektocht naar gekwalificeerde techneuten lopen de tekorten op. SEOR, een aan de Erasmus Universiteit gelieerd onderzoeksbureau, becijferde vorig jaar dat alleen al in de Rotterdamse haven jaarlijks 2.400 vacatures ontstaan. Ongeveer 1.200 in technische functies en 1.200 in de logistiek.

Rug naar de haven

Jongeren in de regio Rotterdam Rijnmond lijken met hun rug naar de haven op te groeien. „We hebben talent zat. Alleen maken jongeren nog te vaak een onoverwogen studiekeuze”, stelt wethouder Hugo de Jonge (onderwijs, CDA). „Er is een sterke discrepantie tussen wat zij kiezen en waar de vacatures zijn; de haven, zorg, Nieuwe Economie en telecom.”

De cijfers spreken boekdelen. De instroom op mbo-niveau kan de vraag moeilijk aan. Vooral het laagste mbo-niveau blijft achter. Daarnaast is het aantal vmbo’ers dat een bèta-profiel kiest de afgelopen tien jaar met 6 procent gedaald.

Volgens De Jonge hebben kinderen, maar ook hun ouders, weinig benul van wat er in hun achtertuin te doen is. „Wat we moeten doen, is ze helpen kiezen. Een belangrijk aangrijpingspunt is de bovenbouw van het basisonderwijs. Daar moet nadrukkelijker aandacht zijn voor loopbaanoriëntatie.”

Om de herkenbaarheid van het techniekonderwijs bij ouders, leerlingen en bedrijven in de stad te vergroten, hebben het Albeda College en het Zadkine de handen ineen geslagen. Per 1 augustus worden de techniekafdelingen van de twee mbo-scholen ineengeschoven en gaan ze samen onderwijs verzorgen voor ruim 120 opleidingen, met ongeveer 7.000 techniekstudenten. De gemeenschappelijke campagne waarmee de scholen studenten werven heet ‘De Helden van Techniek’.

„De school die we oprichten, krijgt heel sterk de kleur van techniek en technologie”, aldus Klop. „Alles wordt technologie. Een cv-ketel is een iPad met een vlammetje, een auto een iPad op wielen. Wat je nodig hebt zijn jongens die heel goed weten hoe je een chip uitleest, maar ook kunnen sleutelen.” De techniekdirecteuren verwachten de opleidingen binnen vier jaar te concentreren op een beperkt aantal locaties, verspreid over Rotterdam, waar alle aandacht is voor de „wereld van techniek”.

Het Scheepvaart en Transport College zag het aantal mbo-studenten, tegen de trend in, groeien. Van krap 4000 (2008) tot 5500 (2014). Hoewel de opleidingen lang niet allemaal technisch zijn, is techniek verweven in de ruim dertig mbo-studies, vertelt bestuursvoorzitter van de STC-Group Frits Gronsveld. „We zijn sterk gepositioneerd richting haven en nautische sector. Voor alles wat er in het haven-industriële complex gebeurt, leiden wij mensen op.”

Omvangrijk simulatorenpark

Om die onderscheidende positie te behouden, moet de instelling blijven innoveren. Dat gebeurt onder meer via het omvangrijke simulatorenpark en het met regelmaat bijscholen van mensen die al werken. „Het gaat om een leven lang leren”, aldus Gronsveld.

Terwijl de top klaar lijkt te zijn voor de toekomst, komt het basisonderwijs met horten en stoten in beweging. In 2020 zijn de scholen verplicht om wetenschap en techniek aan te bieden. Van de 187 basisscholen in Rotterdam hebben nog maar 50 plannen om dit schooljaar iets te doen met de integratie van techniek in het curriculum. Daarnaast heeft een aantal schoolbesturen subsidie aangevraagd om leerkrachten bij te spijkeren. En ook op de pabo krijgen aanstaande leerkrachten les over dit ‘nieuwe’ onderwijsveld.

Ondanks de bescheiden resultaten, blijft wethouder De Jonge positief. „Steeds meer havo- en vwo-leerlingen kiezen een bètaprofiel, en stromen door naar een techniekopleiding. De onderwijsemancipatiemotor draait op volle toeren.”