Privacy-belofte VS stuit op scepsis

Hoeveel zijn de Amerikaanse afspraken over de omgang met Europese data waard?

De Verenigde Staten beloven geen massasurveillance meer uit te voeren op Europese data. Dat blijkt uit de nieuwe afspraken die de Europese Unie en de VS hebben gemaakt over privacybescherming van data van Europese burgers op Facebook, Google en andere Amerikaanse internetdiensten. Privacy-voorvechters en Europese politici reageren kritisch.

De afspraak over massasurveillance berust op een belofte van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry. Die zegt toe geen massasurveillance meer uit te voeren op Europese data. Ook is afgesproken dat er een ombudsman in de VS komt waar Europeanen terecht kunnen met klachten over privacybescherming.

De nieuwe afspraken zijn nodig omdat een verdrag dat de beveiliging van digitale persoonsgegevens moest waarborgen, het zogeheten Safe Harbor-verdrag, in oktober nietig werd verklaard door het Europese Hof van Justitie. Dat verdrag bood te weinig bescherming tegen massale surveillance door Amerikaanse geheime diensten zoals de NSA, oordeelde het Hof. Daardoor werd data-opslag in de VS feitelijk illegaal. Dat leverde zorgen op omdat veel bedrijven en privépersonen gegevens opslaan in de cloud.

Niet gerustgesteld

De gezamenlijke Europese privacytoezichthouders hebben terughoudend gereageerd op de nieuwe afspraken die de Europese Unie en de Verenigde Staten hebben gemaakt. Tijdens een persconferentie woensdagmiddag maakten ze bekend dat ze eerst de officiële documenten willen zien voordat ze verdere uitspraken doen. Die documenten zijn nog niet openbaar.

De toezichthouders zeggen dat ze de komende weken met een oordeel komen, maar ze reageerden alvast wel positief op het voornemen om een ombudsman in te stellen.

Jacob Kohnstamm, de voorzitter van de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens, zei tegen de NOS dat het maar goed is dat er in elk geval overeenstemming is tussen de VS en de EU. „We gingen met 120 kilometer per uur richting een muur, waarbij óf de iPhone op zwart zou gaan óf we ons werk niet zouden doen”, aldus Kohnstamm. „Het was een idioot dilemma: dat zou grote economische schade veroorzaken.”

Europarlementslid Sophie in ’t Veld (D66) is niet gerustgesteld door de nieuwe afspraken, Privacy Shield genoemd: „Stel de vraag: als dit echt adequaat is; zouden we dezelfde afspraak maken met Rusland of China?”, twitterde ze.

De Oostenrijkse student Max Schrems, die de zaak aan het rollen bracht door bij het Europees Hof van Justitie een zaak tegen Facebook aan te spannen, reageert afwijzend in een brief. „Met alle respect, maar een paar beloftes van de regering-Obama die op vertrekken staat is geen juridische basis voor het beschermen van privacy van een half miljard Europeanen.”

‘EU capituleert’

Schrems wijst erop dat er nog altijd wetten zijn in de VS die massasurveillance door geheime diensten wél toestaan, en dat beloftes van een minister mogelijk niet opwegen tegen dergelijke wetten.

Klokkenluider Edward Snowden, die de grootschalige Amerikaanse online spionagepraktijken aan het licht bracht, twittert: „De EU capituleert volledig.”

De onderhandelaars benadrukken dat de nieuwe afspraken nog worden uitgewerkt. Over enkele weken moet duidelijk zijn wat Privacy Shield precies inhoudt.