Pijnlijk voor Europa: VS trekken wel extra geld uit tegen Rusland

Is extra geld uit de Verenigde Staten reden voor de Europese partners om hun defensie-uitgaven nu ook op te schroeven? Zes vragen.

Een Amerikaanse M1 Abrams-tank. Foto U.S. Army

De Verenigde Staten maakten deze week bekend dat ze hun begroting voor 2017 voor militaire training en oefeningen in Europa willen verviervoudigen. Dat budget stijgt van 789 miljoen dollar tot 3,4 miljard dollar. Er zullen onder meer 250 extra tanks van het extra geld worden aangeschaft. De Amerikaanse minister van Defensie Ash Carter billijkte het besluit dinsdag onder verwijzing naar „Russische agressie”. Het besluit roept een aantal voor Europa pijnlijke vragen op.

1.  Kan Europa ruim een kwart eeuw na de Koude Oorlog zelf niet voor zijn defensie zorgen?

Europa leunt, net als in de Koude Oorlog, nog altijd zwaar op de Amerikanen. Binnen de NAVO dragen de Amerikanen het leeuwendeel van de kosten: ruim 72 procent van het totaal. De afgelopen jaren is dat Amerikaanse aandeel zelfs nog gestegen in plaats van gedaald. De Amerikanen lijken de Europese defensie dus serieuzer te nemen dan de meeste Europese landen zelf, tot ergernis van Washington. Rusland is nog altijd een formidabele militaire mogendheid, sterker dan welk ander Europees land, ook al heeft het de militaire technologische ontwikkelingen in het Westen niet op alle gebieden kunnen bijbenen. Veelzeggend was dat toen in 2011 Frankrijk en Groot-Brittannië het voortouw namen bij een militaire interventie in Libië, die al snel vastliep en de Amerikanen moesten bijspringen.

Zelfs met Amerikaanse steun is overigens twijfelachtig of de NAVO veel kan uitrichten als de Russen bijvoorbeeld de Baltische staten zouden binnenvallen. Na bestudering van ‘war games’ in 2014 en 2015 conclusie de Amerikaanse denktank RAND CORP, dat Rusland die landen binnen drie dagen zou kunnen controleren, meldde Dan De Luce woensdag op de website van het gezaghebbende Foreign Policy. Door versterkingen te sturen naar Oost-Europa tegen jaarlijkse kosten van 2,7 miljard dollar per jaar zouden de NAVO-troepen er meteen een stuk beter voor staan, aldus het RAND-rapport.

Reinforcing deterrence on NATO's eastern flank

2. Hoeveel geven de Europese landen uit aan defensie?

De enige serieuze militaire mogendheden in West-Europa zijn al decennia Frankrijk en Groot-Brittannië. Zij geven naar de bescheiden hedendaagse Europese maatstaven relatief veel uit aan defensie. Maar ook zij haalden de laatste jaren niet meer de norm van 2 procent van het bruto binnenlands product, die de NAVO-landen volgens een niet-bindende afspraak minimaal zouden moeten besteden aan defensie. De VS doen dat wel. Zij gaven vorig jaar ruim 3,5 procent van hun bbp uit aan defensie. Slechts twee Europese landen haalden de 2-procentsnorm: Griekenland en Polen. Na de inlijving van de Krim en de schermutselingen tussen pro-Russische milities en het Oekraïense leger en de terroristische aanslagen in Parijs afgelopen herfst besloten onder meer Frankrijk en Groot-Brittannië meer geld voor defensiedoeleinden uit te trekken.

3. En Europa’s economische en politieke reus Duitsland?

Duitsland heeft zijn strijdkrachten na het einde van de Koude Oorlog en de eenwording drastisch ingekrompen. De Duitsers spenderen nu 1,2 procent van hun bbp (relatief een fractie meer dan Nederland). Historisch ligt een groot Duits leger gevoelig in Europa, maar feit is dat niemand in West-Europa daar wakker van lag tijdens de Koude Oorlog. Toen telde de Bundeswehr bijna een half miljoen man. De vraag is of Duitsland niet meer kan en moet doen, nu de dreiging uit het oosten toeneemt.

4. Wat koop je eigenlijk voor drie miljard dollar?

Niet zo heel veel tegenwoordig. Vooral de personeelskosten in Westerse landen zijn hoog. Ook één M1 Abrams-tank kost al gauw zo’n 8,5 miljoen dollar. Die 250 tanks zal dus nog wel lukken maar afgezet tegen de voorlopige totale Amerikaanse defensiebegroting van 582,7 miljard dollar is ruim 3,4 miljard dollar weinig. Het komt overeen met iets meer dan een derde deel van de Nederlandse defensie-uitgaven van 8,5 miljard euro. De Russen zullen zich daar niet direct zorgen om maken.

5. Zijn de Verenigde Staten van strategie veranderd?

In 2013 kondigde president Obama een pivot to Asia, aan, een draai naar Azië om het opkomende China meer weerstand te kunnen bieden. Daarmee leken de VS weg te draaien van Europa. Is er nu sprake van een kentering? Een relatief bescheiden investering van 3,4 miljard dollar is daarvoor nog niet voldoende.

6. Gaat het eigenlijk wel om geld of om iets anders?

Uteindelijk gaat het niet om geld maar om gevechtskracht en afschrikking. Zullen de VS echt bereid zijn hun troepen en materieel in te zetten tegen een Russische interventie in wat door Moskou en ook sommigen buiten Rusland wordt gezien als de eigen achtertuin? Volgens het NAVO-handvest zouden ze dat wel moeten doen, als de Baltische staten worden aangevallen. Maar zou Obama in zijn nadagen of een net nieuwe opvolger volgend jaar daartoe bereid zijn? Het is even onzeker als de vraag of Poetin een gokje zal nemen met een interventie in de Baltische staten.