Klik op de play-knop om de datavisualisatie in zijn geheel te bekijken.
De dikte van de lijn geeft de hoeveelheid auto's per uur weer. Hoe donkerder de kleur, hoe langzamer ze rijden.

Wat is het effect van de A4?

Door onze redacteur Arlen Poort

De opening van snelweg A4 tussen Delft en Schiedam heeft de verkeersstromen aan de noordrand van Rotterdam flink veranderd. Zo is het verkeer op de A13 bij Overschie sterk afgenomen, terwijl de gemiddelde snelheid daar is gestegen. Maar ook elders zijn de effecten meetbaar. Dat blijkt uit een analyse van verkeersgegevens door NRC.

Het effect op de snelwegen is te zien dankzij de Nationale Databank Wegverkeersgegevens (NDW). De NDW krijgt van wegbeheerders, zoals Rijkswaterstaat en gemeenten, van minuut tot minuut gegevens binnen over de doorstroming van het verkeer. Alleen al op de rijkswegen gaat het om 20.000 meetpunten, die elke zestig seconden aan de databank laten weten hoeveel auto’s er passeren en met welke snelheid.

Omdat deze gegevens voor iedereen en in real time beschikbaar zijn – het zijn zogeheten open data – kon NRC de databank gebruiken om te zien wat het effect van het nieuwe stuk A4 is op het verkeer elders. Sinds 1 september vorig jaar zijn de gegevens opgeslagen van alle meetpunten op de snelwegen rondom Rotterdam (A4, A13, A15, A16, A20 en A38).

Het grootste effect van de nieuwe snelweg is – uiteraard – te meten op de plek waar de nieuwe A4 aansluit op de tot voor kort doodlopende uitloper van de bestaande A4. Dat is bij Schipluiden, ten westen van Delft. In noordelijke richting is het verkeer daar bijna verdrievoudigd na de opening. Tijdens de ochtendspits van woensdag 9 december, een vrijwel onbewolkte, doodgewone dag, reden langs dat meetpunt gemiddeld 647 voertuigen per uur. Toen passeerden daar vrijwel alleen mensen die van een locatie in de nabije omgeving kwamen.

Maar een paar weken later, op een regenachtige woensdag 13 januari, kwamen tijdens de ochtendspits 1.820 auto’s per uur voorbij. Toen lag dat meetpunt niet meer op een snelweg die alleen relevantie had voor mensen uit de buurt, maar was het onderdeel van een van de belangrijkste verbindingen tussen Brabant en de Randstad.

De route naar het noorden is dus populair. Maar vreemd genoeg die naar het zuiden veel minder. Op dezelfde plek, maar dan in zuidelijke richting, rijden eerst 550, en daarna 905 auto’s per uur in de ochtendspits. Het effect van de opening is daar dus veel kleiner dan je misschien zou verwachten. Dat verschil zou te maken kunnen hebben met gewenning. Op de noordelijke route naar Den Haag kiest een automobilist, door de manier waarop de weg is ingericht, bijna automatisch voor de nieuwe A4: de borden leiden er vanzelf naartoe. Meteen bij het verlaten van de Beneluxtunnel, waar de nieuwe A4 begint, moet de automobilist voorsorteren.

Maar wie vanuit bijvoorbeeld Leiden over de A4 rijdt naar het zuiden, moet echt beslissen om niet de vertrouwde A13 op te gaan. De keuze moet al bij Den Haag gemaakt worden, terwijl het dan nog zo’n acht kilometer duurt voor de nieuwe snelweg bereikt is. En wie gewend is ‘Rotterdam’ te volgen, wordt toch naar de oude route geleid.

Een andere verklaring is dat automobilisten richting het zuiden het uiteindelijk toch prettiger vinden om de oude route te nemen. Want in de eerste week na de kerstvakantie was het bij Schipluiden drukker op de snelweg dan in de tweede week. Het lijkt of veel mensen de nieuwe A4 geprobeerd hebben, maar toch voor de vertrouwde weg gekozen hebben.

Een van de redenen voor de aanleg van de A4 door Midden-Delfland, waartegen decennia is geprotesteerd, is de ontlasting van de A13. Deze snelweg ligt vier kilometer oostelijk van de nieuwe A4 en loopt er min of meer parallel aan. Het was de laatste jaren een van de drukste snelwegen van het land, die bovendien deels loopt door een dichtbevolkte woonwijk van Rotterdam, Overschie.

De vraag is dan ook: in hoeverre is de A13 rustiger sinds de A4 open is? Dat blijkt fors te zijn. Ter hoogte van Overschie was er op de eerder genoemde woensdagochtendspits na de opening ongeveer een kwart minder verkeer dan op de ochtendspits ervoor. Tegelijk reed het verkeer daar na de opening sneller. Bij Overschie is de maximumsnelheid 80 kilometer per uur. Voor de opening reed het verkeer gemiddeld ruim onder die snelheid: 72 km/u zuidwaarts en 75 km/u noordwaarts. Erna was dat 76 km/u, in beide richtingen.

Een kleine tien kilometer noordelijker, op de A13 bij Delft-Noord, is het effect van de A4 kleiner dan bij Overschie. Gek genoeg was daar een groot verschil in rijrichtingen. Noordwaarts was er na opening van de A4 20 procent minder verkeer, en zuidwaarts maar 10 procent minder.

Intussen is ook het verkeer op een klein deel van de noordelijke ring van Rotterdam fors afgenomen. Er is ruim 20 procent minder verkeer op het deel van de A20 dat tussen de afslagen naar A4 en de A13 ligt. Mensen die de route Beneluxtunnel-Delft willen nemen, hoeven daar nu niet meer te rijden. Zo profiteert Overschie dubbel van de nieuwe A4: minder verkeer op de A13 én minder verkeer op de A20.

Visualisatie: Stef Tervelde

Dataverzameling: Appie Verschoor