Opwelling van patriottisme

Merlijn Kerkhof schrijft iedere woensdag over de schoonheid van klassieke muziek.

Het was moeilijk om als klassiekemuziekfreak niet opgewonden te raken vorige week. Jaap van Zweden benoemd tot chef-dirigent van de New York Philharmonic! De transfer van ‘onze Jaap’, nu nog werkzaam in Dallas, leidde tot een spontane opwelling van patriottisme. 

Het ís ook een prachtig verhaal. Als voormalig vioolwonderkind uit een Amsterdamse volkswijk werd hij al op zijn negentiende concertmeester (de concertmeester, vaak wat ouder, is als eerste violist de brug tussen orkest en dirigent) in het Concertgebouworkest – vergelijk het met een debutant van vijftien die meteen de aanvoerdersband krijgt bij Real Madrid. In de jaren negentig schoolde hij zich om tot dirigent. En nu verrasthij weer: hij mag een van de beste orkesten van de VS leiden.

Wat betekent dit voor het Nederlandse muziekleven? Zaterdag gaf hij in een openhartig interview in deze krant al wat van zijn plannen prijs. Hij noemde een hele trits Nederlandse musici en componisten die hij naar New York zou halen – hij deinst niet terug voor ambassadeurschap. Daarnaast verschaft het aanzien. Ook politici merken wat voor een impact dit heeft, zie hoe jubelend en oprecht trots minister Bussemaker zich uitliet in De Wereld Draait Door. Zou deze aanstelling tot een omslag kunnen leiden over hoe er in Den Haag tegen klassieke muziek wordt aangekeken?

Bussemaker was niet de enige die Van Zweden feliciteerde. Op YouTube vind je een filmpje van het Orkest van het Oosten. Van Zweden begon als violist dan wel bij het Concertgebouworkest, zijn eerste chef-dirigentschap begon in 1996 in Enschede. Tien jaar later werd hij chef van het Radio Filharmonisch Orkest, het vlaggenschip van de Hilversumse omroeporkesten. Toen hij daar aantrad, werd net een ander omroeporkest ontbonden: het Radio Symfonie Orkest. Van Zweden vertelde dat hij met getraumatiseerde musici werkte.

Na de bezuinigingsslag van Rutte-I werd in 2013 ook de Radio Kamer Filharmonie opgeheven, uitgerekend het orkest waar een deel van de musici van het Radio Symfonie Orkest in opging. Ook de ‘provincieorkesten’ werden hard getroffen. Het Orkest van het Oosten (waar overigens ook bestuurlijk nogal wat misging de afgelopen jaren) kreeg in 2013 twee miljoen euro minder rijkssubsidie (van 5,5 naar 3,5 miljoen) en moet nu vechten voor zijn voortbestaan.

Je kunt van iemand als Van Zweden zeggen dat hij het met zijn talent overal wel zou hebben gemaakt, maar als dirigent heeft hij beslist geprofiteerd van ons rijke muzikale landschap. Willen we dat er over, zeg, twintig jaar weer een Van Zweden opstaat, dan moeten we onze orkesten koesteren. En niet alleen dat prachtige orkest aan de Van Baerlestraat in Amsterdam.

Donderdagavond is Jaap van Zweden te zien in de documentairereeks die AVROTROS over hem maakte: NPO 2, 21.15 uur.