Een modelcontract voor zzp’ers

Met modelovereenkomsten moeten zelfstandigen en opdrachtgevers meer juridische zekerheid krijgen en schijnconstructies worden uitgebannen.

Nederland telt 800.000 fulltime-zzp’ers en zo’n 600.000 mensen die als zzp’er wat bijverdienen.
Nederland telt 800.000 fulltime-zzp’ers en zo’n 600.000 mensen die als zzp’er wat bijverdienen. Foto iStock

Het plan van staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) is er door. De Eerste Kamer heeft dinsdag ingestemd met afschaffing van de huidige VAR-verklaring (Verklaring Arbeidsrelatie) per 1 mei. In plaats van deze fiscale verklaring voor zelfstandigen, zoals zzp’ers en freelancers, komen er zogeheten ‘modelovereenkomsten’ per beroep of beroepsgroep. Daarin leggen opdrachtgevers en zelfstandigen gezamenlijk hun fiscale arbeidsrelatie vast. 

1 Waarom wordt de VAR-verklaring afgeschaft?

Zelfstandigen kunnen vrijwillig een VAR-verklaring aanvragen om hun opdrachtgevers te verzekeren dat zij geen inkomstenbelasting en sociale premies hoeven te betalen. Maar in de praktijk werkt een deel van de zelfstandigen qua uren en qua gezagsverhouding eerder in een soort goedkoop dienstverband. De overheid loopt loonheffing mis, de zelfstandige wordt afgeknepen en hij vormt oneerlijke concurrentie voor andere zelfstandigen. De Belastingdienst heeft te weinig mensen om zulke ‘schijnconstructies’ goed te controleren. Ook als de inspectie achteraf constateert dat een zelfstandige is uitgebuit, is de opdrachtgever lastig aansprakelijk te stellen. Alleen al omdat de opdrachtgever niet verplicht is te checken of een zelfstandige écht een zelfstandige is.

2 Hoe groot is het probleem van schijnconstructies?

Het is net als met zwart werken in Nederland; je kunt wel een raming maken van de omvang, maar het is nooit precies te zeggen. Bij 1.688 controles onder zzp’ers heeft de Belastingdienst tussen de 10 en 20 procent van de VAR-verklaringen herzien. En het Ministerie van Economische Zaken constateerde eerder uit onderzoek dat 2 tot 14 procent van iedereen die zich zzp’er noemt feitelijk niet als zelfstandige werkt. Om een idee te geven: Nederland telt ongeveer 800.000 volbloed-zzp’ers en nog eens zo’n 600.000 werknemers die als zzp’er wat bijverdienen.

3 Wat staat er in de modelovereenkomsten?

Het grote verschil met de VAR-verklaring is dat voortaan ook de opdrachtgever aansprakelijk is voor het ontduiken van sociale premies en loonbelasting. In de modelovereenkomst leggen zzp’er en opdrachtgever gezamenlijk met hun handtekening vast dat er geen sprake is van een verkapt dienstverband, dat de zzp’er een zelfstandige is. Blijkt wel sprake van een verkapt dienstverband, dan kan een werkgever een naheffing krijgen voor sociale premies. De overeenkomsten worden gemaakt voor afzonderlijke beroepen en beroepsgroepen. Na goedkeuring door de Belastingdienst blijven de contracten vijf jaar lang geldig.

4 Wanneer moet je een modelovereenkomst hebben en hoe kom je er aan?

Het moet niet, want de modelovereenkomst blijft net als de VAR vrijwillig. Maar het contract geeft opdrachtgevers wel de zekerheid dat ze geen loonheffing hoeven inhouden en betalen. De zelfstandige krijgt dus geen uitkering als hij werkloos, ziek of arbeidsongeschikt wordt. Het systeem gaat in per 1 mei met een overgangsregeling van een jaar. Zzp’ers en opdrachtgevers krijgen dus tot 1 mei 2017 om de nieuwe overeenkomsten te sluiten. Zzp’ers die hetzelfde werk blijven doen, mogen hun VAR uit 2014 of 2015 nog tot 1 mei gebruiken. De overeenkomsten mogen ze zelf opstellen en later keuren door de fiscus. Er zijn ook modelovereenkomsten gratis op de site van de Belastingdienst te downloaden, voor bijvoorbeeld artiesten, bouwvakkers, tandartsen en verloskundigen.

5 Waarom zouden de modelovereenkomsten wél werken?

Het is afwachten. Wiebes heeft de Senaat kunnen overtuigen, maar onder werkgevers is veel kritiek op het systeem. Zo moeten er nog veel soorten overeenkomsten opgesteld en gekeurd worden om alle beroepen en sectoren te dekken. Op dit moment heeft de Belastingdienst 400 voorbeeldovereenkomsten beoordeeld en 350 stuks in behandeling, schreef Wiebes onlangs aan de Kamer. De vraag blijft of de Belastingdienst wel genoeg mensen heeft om de naleving van de modelovereenkomsten te controleren. Bovendien is er de zorg dat sommige werkgevers de juridische verantwoordelijkheid liever ontlopen. Het aantal schijnconstructies is niet te bepalen, in hoeverre de modelovereenkomst zal helpen dus ook niet.