Als de hond doodgaat

Laurie Anderson maakte een film over de dood van haar hond, haar moeder en haar man. ‘Er gaan minder mensen en honden in dood dan in de gemiddelde film.’

Lolabelle, de hond van kunstenaar/filmmaker Laurie Anderson
Lolabelle, de hond van kunstenaar/filmmaker Laurie Anderson

Laurie Anderson droomde er als kind van om iets te maken wat nog niet bestond. En hoewel de Amerikaanse performancekunstenares en muzikante, onder andere bekend van de hit ‘O Superman’, in de loop van haar 45-jarige carrière heel veel dingen heeft gemaakt die nog niet bestonden, is haar film Heart of a Dog zo speciaal dat je er echt blij om bent dat hij er eerst niet was en nu wel.

Heart of a Dog is een volstrekt uniek, eigenzinnig en speels essay over de dood van Andersons hond Lolabelle. En over de dood van haar moeder. En over die van haar man Lou Reed, muzikant en rockicoon door zijn werk met de band Velvet Underground in de jaren zestig.

„Natuurlijk kun je zeggen dat er dood in het hart van de film zit”, zegt Anderson in een hotelkamer in Rotterdam, waar ze is vanwege het filmfestival. Ogen die soms verdwalen in het uitzicht, en je dan weer glimlachend en doordringend proberen te peilen. Net zoals haar film de blik op de hemel gericht houdt. Om de bevrijdende wijsheid van de wolken te zien.

Maar ook de vliegtuigen die op 9/11 de New Yorkse Twin Towers doorboorden zitten in haar film. Want in Heart of a Dog navigeert Anderson met animaties en foto’s, super-8- en iPhonefilmpjes en muziek voortdurend tussen persoonlijk en politiek, hemel en aarde. En die stem natuurlijk, die ook zingt als ze praat. „Er zit dood in de kern van zoveel films”, vervolgt ze, „terwijl je van Heart of a Dog ook makkelijk kunt zeggen dat er liefde van binnen zit. Ik heb niet geteld hoeveel mensen en honden er doodgaan in Heart of a Dog, want dat is niet het punt. Maar ik weet zeker dat het er minder zijn dan in de gemiddelde film, en dan heb ik het niet over oorlogsfilms, maar over de meeste films die in Hollywood worden gemaakt om ons te vermaken.”

Anderson is een associatieve gesprekspartner. Via de dood van haar geliefden komen we op de dood als entertainment en de trend om steeds meer gewelddadige vrouwen in films af te beelden. Dat vindt ze een zorgelijke ontwikkeling, want zo wordt de maatschappij alleen maar voorbereid op nog meer zinloos geweld.

Ik vraag haar hoe het komt dat we honden zowel met trouw als valsheid associëren, en ze zegt: „Ik wil niet antropomofiseren. Laten we eerst maar eens proberen om een hond te begrijpen.” En dan: „Zou het niet geweldig zijn als je een symfonie zou kunnen schrijven die de muggen mooi zouden vinden?”

Maar het is minder grillig en willekeurig dan het lijkt, want, zo zegt ze, Heart of a Dog gaat over verhalen, de verhalen die we vertellen, die we herhalen en die we nodig hebben om onszelf te begrijpen, en de verhalen die anderen over ons vertellen: „Is het niet verschrikkelijk dat je online gaat om een boek te kopen, en dat je dan plotseling allemaal aanbiedingen krijgt voor boeken en andere dingen die je ook leuk zou kunnen vinden? Wacht eens even, denk ik dan, dat boek was een cadeau, jullie weten helemaal niets van mij.” Via de surveillancestaat komt ze dan uiteindelijk bij de filosoof Wittgenstein terecht: „Als je iets te zeggen hebt, zeg het dan. Maar over heel veel dingen kun je helemaal niet praten”