Republikeinse partijtop vestigt zijn hoop op Rubio

Iowa’ toont dat de Republikeinse partij de controle op haar achterban kwijt is. De partij oogst wat ze heeft gezaaid: een diep wantrouwen tegen instituties

De Republikeinse presidentskandidaat Ted Cruz spreekt zijn aanhangers toe, nadat bekend is geworden dat hij de meeste stemmen heeft gekregen bij de caucus in Iowa.
De Republikeinse presidentskandidaat Ted Cruz spreekt zijn aanhangers toe, nadat bekend is geworden dat hij de meeste stemmen heeft gekregen bij de caucus in Iowa. Foto Brendan Hoffman/Getty Images/AFP

Voor de gevestigde orde van de Republikeinse partij was de caucus in Iowa bij voorbaat al een nachtmerrie. Twee opstandige presidentskandidaten, allebei diep veracht door de partijelite, zouden onderling uitmaken wie de voorverkiezing zou winnen. De partij is de controle op haar achterban kwijtgeraakt. En het resultaat vannacht in Iowa onderstreepte dat besef.

De nederlaag tijdens de verkiezingen van 2012, toen Mitt Romney van Barack Obama verloor, heeft diepe wonden in de partij geslagen. Er werden rapporten geschreven over de deplorabele staat van de Grand Old Party. De analyse was dat de partij de komende decennia steeds meer moeite zal krijgen om het Witte Huis terug te winnen. Amerika verandert, en de Republikeinse partij verandert niet mee. Wat achterblijft, is een oud, ruraal, wit en verongelijkt electoraat.

Het moest anders. De Republikeinen moesten weer een ‘big tent’ worden, net als vroeger. Dus begonnen partijprominenten soms heel voorzichtig anders te praten over migranten, over homoseksuelen, of over het minimumloon.

Politiek is daar geen speld tussen te krijgen. Maar wat de Republikeinen over het hoofd zagen, was dat de beweging die ze de afgelopen jaren in gang hadden gezet, niet zomaar te stoppen was. Sinds het aantreden van Barack Obama, in 2009, heeft de partij een campagne van obstructie en sabotage gevoerd. Tientallen keren probeerden ze Obama’s nieuwe zorgstelsel terug te draaien, altijd zonder succes. Ze hadden een tactiek van de verschroeide aarde, die er vooral op gericht was Obama geen enkel succes toe te staan.

Ted Cruz, die in 2012 in de Senaat kwam, verzette zich hevig tegen iedere Republikein die met een pragmatisch idee kwam. Hij hielp mee aan de sluiting van de federale overheid in 2013, omdat hij zo Obamacare wilde stoppen. Hij maakte Republikeinen verdacht die mee werkten aan een plan om miljoenen migranten zonder papieren de kans op een verblijfsvergunning te bieden.

Onder meer Marco Rubio moest het ontgelden, en die trok zijn eigen plan weer snel in. De echte vijanden van Ted Cruz zijn niet de Democraten. Het zijn de ‘RINO’s’, zoals hij ze noemt: Republicans In Name Only.

De afgelopen maanden begon ook Donald Trump hetzelfde te zeggen als Cruz, en zich tegen de partijtop te richten. Niet uit ‘ideologische zuiverheid’, Cruz’ belangrijkste argument. Eerder omdat je ‘nu eenmaal niemand kunt vertrouwen’, omdat ‘politici leugenaars zijn’, en omdat zijn kiezers ‘boos’ zijn. Met Cruz en Trump als winnaar en nummer twee in Iowa oogst de partij wat ze zelf heeft gezaaid: een diep wantrouwen tegen instituties.

Er zijn eigenlijk twee voorverkiezingen bezig bij de Republikeinen. Trump en Cruz vechten om de kiezer die zich heeft afgewend van politiek. Rubio, Jeb Bush, Chris Christie en John Kasich om de meer traditionele Republikeinse stem. De hoop van de partij is nu Marco Rubio, die zoals verwacht derde werd, maar dat deed met meer procent dan vooraf werd ingeschat.

Misschien, is nu de hoop, wordt Rubio snel de leider van de middengroep, waardoor de anderen zich terugtrekken, en hij kracht en geld wint. Fox News, steeds meer de spreekbuis van het Republikeinse establishment, riep Rubio vannacht uit tot grote winnaar, en bleef zijn toespraak herhalen. ‘Iowa’ gaat niet om de stemmen of gedelegeerden, dat zijn er maar heel weinig. Alles is hier symboliek. Door hard te roepen dat Marco Rubio gewonnen heeft, verdwijnt iets van de glans van de zege van Ted Cruz, is de hoop in de partijtop.