Zege is voor Clinton, maar Bernie Sanders is de morele winnaar

Hillary Clinton, vergezeld door haar man Bill en dochter Chelsea, bedankt haar aanhangers in Iowa
Hillary Clinton, vergezeld door haar man Bill en dochter Chelsea, bedankt haar aanhangers in Iowa Foto Adrees Latif/Reuters

Voor Hillary Clinton is de campagne allang niet meer de aanloop naar een kroning. Het is een echte strijd.

Haar overwinning, vannacht bij de eerste voorverkiezingen in Iowa, zal bij haar en haar campagneteam eerder zorgen dan vreugde gewekt hebben. Ze trok 49, 9 % van de stemmen, tegen 49, 3% voor Sanders. In absolute aantallen zal het verschil op zijn hoogst tweeduizend stemmen bedragen. Dat maakt de sterk opgekomen Sanders tot de morele winnaar.

Door het ingewikkelde kiesstelsel bij de Democratische caucus in Iowa, met plaatselijke kiesmannen die weer de kiesmannen voor de staat aanwijzen, was de uitslag pas vanochtend definitie.

Toch hield Clinton al vóór de definitieve uitslag een speech waarin ze zei „een zucht van opluchting te slaken,” en uit te zien naar het volgende debat met Sanders (aanstaande donderdag). Ze klonk triomfantelijk toen ze zei dat de Democraten het Witte Huis zullen behouden om Obama’s beleid voort te zetten, een paar uur later claimde haar campagneteam de overwinning.

Team Clinton maakt zich grote zorgen. Want in Iowa is het niet alleen de uitslag die telt. Het draait vooral ook om het verhaal dat met die uitslag verteld kan worden. Iowa levert het mediaframe voor de komende weken van de campagne.

Dat Bernie Sanders in Iowa zó pal achter koningin Clinton wist te eindigen, is een succesverhaal dat Sanders’ anti-establishment profiel nog zal versterken en hem de wind verder in de rug zal geven. „Negen maanden geleden kwamen we aan in deze mooie staat,” zei Sanders vannacht in zijn speech. „We hadden geen politieke organisatie, geen geld, en geen naamsbekendheid. En we namen het op tegen de machtigste politieke organisatie in de VS.” In de peilingen in New Hampshire, waar 9 februari de volgende voorverkiezingen zijn, ligt Sanders ruim op kop. New Hampshire is een buurstaat van Sanders’ thuisstaat Vermont.

In landelijke peilingen heeft Clinton nog steeds een comfortabele voorsprong van 20 procent. Ze grossiert in steunbetuigingen van het partij-establishment en haar fondsen zijn onuitputtelijk. Maar met één nipte overwinning en één verlies in petto zal haar campagne, die Hillary positioneert als de vanzelfsprekende Democratische keuze, een steeds geforceerdere indruk maken.

Na de verkiezingen in New Hampshire verplaatst het verkiezingscircus zich komende weken vooral naar de zuidelijke staten als South Carolina, Alabama en Georgia. Algemeen wordt aangenomen dat Clinton in deze staten, met grote groepen Afro-Amerikaanse kiezers, wint. Toch trekt Sanders, afgaande op peilingen, allang niet meer uitsluitend kansrijke, hoogopgeleide blanke jongeren. Zijn kiezers zijn in toenemende mate ook onder arme, vaak zwarte Democraten te vinden, bleek uit een analyse van The New York Times. Het feit dat hij in Iowa zo ver kon komen, zal meer van deze kiezers over de streep trekken.

Het is dat ze gewonnen heeft, maar anders zou Hillary Clinton een déja vu hebben. In 2008 verloor ze Iowa onverwacht van Barack Obama. Hierna besloten grote groepen kiezers uit de zuidelijke staten dat Obama wel degelijk kansrijk was. Weliswaar staat Bernie Sanders, de blanke, bejaarde Senator uit Vermont veel verder van de zuidelijke Democraten af. Maar zijn voor de onderklasse bedoelde boodschap resoneert niet langer alleen bij de hoog opgeleide idealisten die hem als eersten omhelsden.