Leuk idee, die lokale munten. Maar werkt het ook?

In Bergen op Zoom en Tholen kun je naast de euro betalen met Samen Doen-punten. Superlokale valuta’s zijn hip – maar wat heb je er precies aan?

Anja Wielaard ziet het als “een stukje service naar de klant toe”. De eigenaresse van cadeaushop St-Annaland, gelegen aan het dorpsplein van het gelijknamige Zeeuwse plaatsje, is een enthousiaste gebruiker van de succesvolste lokale munteenheid in Nederland: Samen Doen-punten. En deze week was er goed nieuws voor de gebruikers van de munt: de gemeente, het lokale zorgcentrum en de plaatselijke woningcorporatie belonen voortaan vrijwilligers met Samen Doen-punten.

Doel van het puntensysteem is om mensen te stimuleren vaker aankopen te doen bij lokale winkels. Net als in veel Nederlandse krimpregio’s wordt de lokale middenstand in de regio Tholen en Bergen op Zoom weggeconcurreerd door grote winkelketens en supermarkten. Het werkt zo: Wielaards klanten krijgen bij elke aankoop een aantal punten cadeau. De gespaarde punten (een eurocent per stuk) kunnen ze bij haar of andere winkels in de omgeving uitgeven alsof het echt geld is. Wielaard: “Dankzij de punten zeggen mensen: dan toch maar inkopen doen in het dorp.”

Met 10.000 transacties per maand en 6.500 actieve gebruikers zijn de Samen Doen-punten een groot succes. Ook sparen Samen Doen-gebruikers automatisch voor een goed doel en wordt een online marktplaats geopend voor burenhulp. Zo krijgt de munt een maatschappelijke functie: een lokale aankoop of een klusje voor een ander levert mooi een paar punten op.

Hipster communities

Van hipster communities in de VS tot noodlijdende Spaanse dorpjes en Britse achterstandswijken: lokale munten worden de laatste jaren steeds vaker ingezet om lokale economieën te stimuleren.

De bekendste internationale voorbeelden:

Alternatieve valuta’s werken hetzelfde als echt geld: het zijn stukjes papier, muntjes of eenen en nullen op een rekening die hun waarde ontlenen aan een gezamenlijke afspraak. Lokale munten zijn in Nederland toegestaan, zolang ze niet op euro’s lijken (dat zou valsmunterij zijn) en zolang je er niet nieuwe euro’s mee creëert (dat mogen alleen centrale banken). Nederland kent niet veel geslaagde lokale munten, proefballonnetjes zijn des te vaker opgelaten. De Groninger GuldenGooische GuldenGelderse GelreAchterhoekse AchthoekerLeidse ZonnemuntNijmeegse Bataaf, en de Schokker voor de Noordoostpolder: stuk voor stuk munten die aan het publiek zijn voorgesteld, maar niet van de grond zijn gekomen of een stille dood zijn gestorven.

“Alleen hele talentvolle zakenmensen redden het”, zegt Henk van Arkel. Hij is een lokale munten-expert en faciliteert met zijn Utrechtse stichting STRO wereldwijd meer dan duizend lokale ruilhandelsystemen. Capaciteit is vaak een probleem: de munt krijgt pas waarde als er genoeg aantrekkelijke deelnemers in het netwerk zijn. En eenmaal in omloop, ontvangt de best verkopende partij vaak meer alternatief geld dan hij kwijt kan.

“Denk aan een lokale supermarkt die veel munten binnen krijgt, maar ze nauwelijks kan besteden omdat zijn leveranciers ze niet accepteren.”

Daarnaast vergt het opzetten van een succesvolle munt ook een flinke investering. “Een paar honderdduizend euro”, schat Van Arkel. Dat gaat op aan uiteenlopende zaken als het werven van deelnemende bedrijven, de software, de back office en marketing.

Om lokale munten in Nederland een boost te geven bereidt Van Arkel een systeem voor waarmee je lokaal geld dat je in de ene gemeente hebt verdiend in de andere kan uitgeven. Daarmee wordt de capaciteit van de munten in een klap enorm vergroot. Zeshonderd deelnemers, waaronder tweehonderd bedrijven, hebben hun medewerking toegezegd. “Maar we zijn nog in de voorbereidingsfase”, zegt Van Arkel. “Pas na de zomer maken we een bescheiden start.”

Nederland heeft behalve de Samen Doen-punten nog vier lokale munten. Ook zijn er zo’n dertig LETS-kringen actief, sociale ruilnetwerken gebaseerd op het zogeheten Local Exchange Trading System.

    • Reinier Kist