Democraten en Republikeinen geven de gevestigde orde er van langs in Iowa

Bij de eerte voorverkiezing in Iowa werden de opstandelingen maandagavond beloond, zowel bij de Republikeinen als de Democraten

Clinton weet in Iowa de zege naar zich toe te trekken, maar een klinkende overwinning is het niet
Clinton weet in Iowa de zege naar zich toe te trekken, maar een klinkende overwinning is het niet Foto Win McNamee/Getty Images/AFP

Hoe ver de partijen ook uit elkaar zijn gedreven, de Democraten en Republikeinen lieten zich vannacht bij hun keuze in Iowa door de zelfde sentimenten leiden. Ze uitten hun woede over de eigen partij, en beloonden opstandelingen. Het leverde senator Ted Cruz de winst op bij de Republikeinen. Bij de Democraten zorgde senator Bernie Sanders voor een sensatie. Hij eindigde vrijwel gelijk met favoriet Hillary Clinton.

Clinton won de eerste voorverkiezingen in Iowa, maar lang niet met de voorsprong waarop ze had gehoopt. Foto Justin Sullivan/Getty Images/AFP

In Iowa, de eerste staat waar voorverkiezingen werden georganiseerd voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november, wordt vaak met het hart gekozen. In een zogeheten caucus, een buurtvergadering, wordt eerst gediscussieerd, en daarna gestemd. De diep gelovige, principiële Ted Cruz voerde campagne zoals dat in Iowa gewaardeerd wordt. Hij richtte zich tegen de eigen partijelite, die volgens hem God en de Grondwet uit het oog is verloren.

Cruz voerde een ouderwetse campagne, reisde honderden dorpen af, en sprak alleen kleine zaaltjes toe. Bij de Republikeinen gingen 180.000 mensen stemmen, een record. Dat is de verdienste van Cruz, maar ook van Donald Trump, die tweede werd. Zij maakten een grote onvrede onder conservatieven wakker.

Volg de presidentsverkiezingen op ons Amerikablog

Trump, die volgens de meeste peilingen in Iowa zou winnen, behaalde slechts 24,3 procent. Dat resultaat kwam hard bij hem aan. Tegen zijn gewoonte in hield hij slechts een kort en nederig toespraakje. Trump lijkt de wetten van Iowa te hebben onderschat, waar retail politics nog telt: kandidaten moeten langs de deuren om stemmen te winnen. Trump hield alleen massale bijeenkomsten. Voor de miljardair is het verlies extra pijnlijk, omdat hij zijn hele campagne laat draaien om zichzelf als winnaar. „We gaan zo vaak winnen dat u het saai gaat vinden”, beloofde hij.

Opvallend bij de Republikeinen was de sterke derde plaats voor senator Marco Rubio. Hij is de hoop van de partijelite geworden om Cruz en Trump de pas af te snijden. Als Jeb Bush, Chris Christie en John Kasich zich de komende tijd terugtrekken, ontstaat er ruimte in het centrum van de partij. Rubio eiste vannacht als eerste de morele zege op.

Donald Trump hield een voor zijn doen bijzonder kort en nederig toespraakje

De partijtop hoopt dat tijdens een voorverkiezing de radicale kandidaten één voor één uitvallen, zoals meestal gebeurt. Cruz wordt als een groter gevaar gezien dan Trump, omdat de Texaanse senator al jaren oorlog voert in de partij voor een compromisloze koers.

Trump-aanhanger zijn teleurgesteld dat hun kandidaat de winst niet heeft kunnen binnenslepen in Iowa. Foto Carlos Barria/Reuters

Bij de Democraten verliep de verkiezing vannacht chaotisch. Hillary Clinton won Iowa op het nippertje. Uiteindelijk behaalde ze net meer stemmen, en daarmee iets meer gedelegeerden. Deze gedelegeerden bepalen later onderling de precieze winst. In vijf gevallen moest een muntje worden opgegooid om een gedelegeerde te kiezen, aldus de lokale krant Des Moines Register. In alle gevallen won Clinton. Het is illustratief voor haar avond: ze kroop door het oog van de naald.

De 74-jarige ‘democratisch socialist’ Bernie Sanders behaalde ondanks zijn nipte nederlaag een morele zege. De uitslag laat een generatieconflict bij de Democraten zien: Sanders won 84 procent van de kiezers onder de dertig jaar. Clinton won 69 procent van de 65-plussers.

Sanders voert campagne met de slogan „genoeg is genoeg”. Hij richt zich tegen het kapitalisme, de media, en de invloed van het grote geld op de politiek. Hij bespeelt een grote woede onder progressieve Amerikanen over de ongelijkheid, en het politieke systeem. Clinton, suggereert hij, maakt daar deel van uit.

Clintons nominatie zal door deze bijna-nederlaag nauwelijks gevaar lopen. Maar de voorverkiezingen beloven nog een hele klus te worden. In New Hampshire, waar volgende week de tweede voorverkiezing begint, ligt ze achter op Sanders.