Zo lees je dit gedicht

Dichter des Vaderlands Anne Vegter geeft een reizende leescursus, deze Poëzieweek. Een gedicht nu van H.H. ter Balkt, met bijsluiter in proza.

„Poëzie heeft te maken met geheugen en geweten (…). Er is een spanning met de wereld buiten”, aldus dichter Harry ter Balkt in een van zijn laatste interviews. Hij stierf in 2015.

Plaats delict: Het Plein van de Hemelse Vrede in Peking. Als in een rechtstreeks verslag vertelt de dichter in plastische woorden wat er gebeurde op ‘dat plein’. China, juni. Een grote studentenopstand werd op 4 juni 1989 bruut neergeslagen. Studenten en hun sympathisanten vroegen om de vrijheid zich uit te spreken over het beleid van de communistische regering. De regering stuurde het leger op ze af.

De dichter vergelijkt de protestbeweging met bloemen. Papaver brengt dromen. Gentiaan geneest. Let op de donkere o-klanken in het gedicht. „Demonische kweekgraswortels mokten”. Er doemt een visioen van gevaar. Maar „duizend plukkers” kruipen „uit hun schaduw”. De plukkers koesteren hun idealen. De dichter schetst in vier regels de hoop, ondanks de politieke omstandigheden.

De derde strofe begint ‘woest’. Voerlieden staan op de maaidorsers. Het zijn metaforen voor een leger dat met zware tanks over ‘dat plein’ rijdt. Je leest: ‘stenen wielen ratelden’. Het contrast met de betoverende, bloeiende wereld vol hoop kan niet groter zijn. De bloemen worden gemaaid. Het zwijgen uit de tweede strofe verandert in snerpende zwepen.

Harry ter Balkt brengt in de eerste en laatste strofe een blinde dichter in stelling. Hij verwijst naar de blinde ziener uit de Ilias van Homerus, die verslag doet van oorlogen. Maar in het gedicht wordt de strijd de boodschapper een beetje te veel. Terwijl hij in de eerste strofe nog zingt, stort hij in de laatste zomaar in. Hij ‘zinkt in de wind die aan hem wringt’.

Gaat de dichtkunst ten onder aan engagement? Staat dat in het gedicht? Ik geloof er niks van. Sla de Poolse dichter Czeslaw Milosz er eens op na. Die zegt letterlijk: „De dichter legt vast. Dood je hem dan wordt er een nieuwe geboren.”