‘Wat als het octrooibureau martelt?’

De Hoge Raad alleen kan het conflict binnen het Europees Octrooibureau niet oplossen. Bemiddeling moet helpen.

De hoogste rechter van Nederland deed vrijdag een zeer uitzonderlijke oproep aan het Europees Octrooibureau in Rijswijk en haar vakbonden: doe een serieuze bemiddelingspoging. Dit opperde vice-president Floris Bakels van de Hoge Raad in de rechtszaal.

De dag ervoor hielden werknemers nog een protesttocht in Den Haag tegen de sfeer van ‘intimidatie’ en het ontslag van vakbondsleden bij het octrooibureau (EOB), met 2.700 medewerkers de grootste internationale organisatie in Nederland.

De vakbonden beschuldigen het bureau, dat nationale octrooiaanvragen toetst en Europese patenten verleent, van een schrikbewind dat enkele werknemers tot zelfmoord zou hebben gedreven. De Franse president Benoît Battistelli van het EOB spreekt op zijn beurt van „sabotage” van zijn hervormingsbeleid.

De oproep tot bemiddeling was om meerdere reden opmerkelijk. ‘Gewone’ rechters verwijzen vaak naar mediation, maar de Hoge Raad toetst alleen of lagere rechters hun werk goed hebben gedaan en doet definitieve uitspraken. De oproep tot bemiddeling gaat verder: het betekent in feite erkenning van de vakbonden als gesprekspartners.

De oproep was ook beladen omdat Guillaume Minnoye, de Vlaamse vicepresident van het EOB en directeur in Rijswijk, in de zaal zat. Minnoye had de avond ervoor in Nieuwsuur voorspeld dat het octrooibureau een nadelige uitspraak van de Hoge Raad naast zich neer zal leggen.

Onschendbaarheid

De uitspraak, die waarschijnlijk pas na de zomer komt, zal geen directe oplossing brengen voor het conflict. De Hoge Raad kan wel antwoord geven op een belangrijke vraag: tot hoever strekt de juridische onschendbaarheid van het EOB als internationale organisatie? Die vraag is niet alleen relevant voor het octrooibureau, maar ook voor circa dertig andere internationale organisaties in Nederland, zoals de Europese Commissie en het Internationaal Strafhof en Gerechtshof.

Het Gerechtshof Den Haag oordeelde vorig jaar dat het octrooibureau haar vakbonden wel moet erkennen. E-mails van de bond mogen niet meer geblokkeerd worden, de bond mag overleggen over arbeidsvoorwaarden en president Battistelli mag stakingen niet verhinderen.

Maar het octrooibureau heeft deze uitspraak genegeerd, omdat het niet gebonden zou zijn aan nationale wetgeving. Het bureau telt 38 lidstaten en heeft vestigingen in Nederland, Duitsland, Oostenrijk en België. Voor alle 7.000 medewerkers zouden dezelfde wetten en regels moeten gelden, stelt het bureau.

Nederland wil een goede gastheer zijn voor internationale organisaties en dus heeft de Staat zich achter het octrooibureau geschaard. Zo toonde de overheid deze week twee gezichten. Het kabinet kondigde donderdag een onafhankelijk onderzoek aan naar de werkomstandigheden bij het octrooibureau in Rijswijk. Een dag later stond de advocaat van de Staat voor de Hoge Raad te bepleiten dat het bureau onschendbaar is.

Beide partijen halen extreme voorbeelden aan om hun gelijk te halen. Het octrooibureau verwijst naar de moeders van Srebrenica. De moeders van vermoorde moslimmannen mogen de Verenigde Naties ook niet aanklagen, want de VN is als internationale organisatie immuun.

De advocaat van de bonden ging nog iets verder. Het octrooibureau zet al detectives in om werknemers door te lichten en verhoort ze zonder advocaat, zei hij. Wat als het bureau hen voortaan ook laat martelen? Zou de Staat ook dan zeggen dat het octrooibureau immuniteit geniet?