Sun en Hu mogen (nog) niet trouwen

Formeel is er in China geen wet die het huwelijk tussen twee personen van het gelijke geslacht verbiedt. De taaie realiteit is anders.

Informele bruiloften zoals vorig jaar zomer tussen Teresa Xu (met bril) en Li Tingting in Beijing komen in China vaak voor. Maar officieel bestaat het homohuwelijk niet. Foto Mark Schiefelbein/AP

Alleen zijn 90-jarige oma vindt het nog steeds onbegrijpelijk dat Sun Wenlin (26) wil trouwen met een man en niet met een vrouw. Én ook nog als eerste in China zijn huwelijk met Hu Mingliang (37) officieel wil laten registreren. „Zij is vooral bang dat de politie ons arresteert omdat we misschien de orde verstoren, zij is zo bang voor de politie”, vertelt de jonge applicatieontwerper in het Zuid-Chinese Changsha in een ongebruikelijk open Skype-gesprek.

Wenlin en Mingliang, een wat stille beveiligingsbeambte, vormen het eerste homopaar in China dat probeert hun relatie officieel erkend te krijgen. Zij willen een huwelijksbewijs net als hun ouders en grootouders en denken dat de huwelijkswet waarin niet nadrukkelijk wordt gesproken over mannen en vrouwen daar de mogelijkheid toe biedt.

Een bureaucratische muur

Deze zomer, toen zij op 1 juni een jaar bij elkaar waren besloten zij naar het plaatselijke Bureau voor Civiele Zaken te gaan om zich als paar te laten registeren. Samenwonen deden zij al en hun relatie was eindelijk geaccepteerd door de wederzijdse families. Zij stuitten op een bureaucratische muur van onbegrip.

De dienstdoende ambtenaren lachten hen zelfs recht in hun gezicht uit. Ouderen in China mogen bang zijn voor de autoriteiten, jongeren zijn minder snel geïmponeerd. Getergd besloten zij een klacht in te dienen en tot hun eigen verrassing heeft de rechtbank hun zaak geaccepteerd. Overigens pas na de nodige moeilijkheden. De eerste advocaat van het stel trok zich terug onder druk van benauwde kantoorgenoten en ook de politie meende zich met hun zaak te moeten bemoeien.

Scheldpartijen op Weibo

Dat gebeurde op Kerstavond toen de politie hun families bezocht. Toen een van de agenten begon over het belang van het voortzetten van de familielijn en dat homoparen dat niet kunnen werd Sun Wenlin pas echt kwaad. „Ik heb gezegd dat zij geen enkel recht hebben zich daarmee te bemoeien en dat zij bezig waren belastinggeld te verspillen. Hoe haalden zij het in hun hoofd om ons lastig te vallen, laat ze boeven vangen.” Zijn boosheid zakte weg toen daarna de rechter belde met de vraag of zij zeker wisten dat zij bekend wilden worden als homo’s.

Politiebezoek, een telefonerende rechter, scheldpartijen op Weibo (het Chinese Twitter) – het is tekenend voor het klimaat voor wie een andere seksuele geaardheid heeft in China. Wettelijk gecriminaliseerd worden zij allang niet meer, maar breed geaccepteerd ook niet, zeker niet in de provincie. Homo’s, lesbo’s, transgenders en biseksuelen treden wel steeds zelfbewuster naar buiten, onder andere met demonstratieve massahuwelijken, documentaires over schijnhuwelijken en de jaarlijkse gayparades. Vooral in grote steden geeft de goed georganiseerde LGTB-beweging nu ook veel ruchtbaarheid aan de zaak van Sun en Hu. Want het zou wel eens kunnen uitdraaien op een keerpunt in het debat over homohuwelijken.

Maar in provinciesteden als Changsha, hoofdstad van de provincie Henan, vergt het uit de kast komen een stevige dosis moed. De meeste homo’s vluchten nog steeds in schijnhuwelijken. Sun Wenling, die in Changsha enige tijd een theehuis runde waar jonge homo’s elkaar ongestoord konden ontmoeten, herinnert zich nog goed de harde hand van zijn vader. Toen hij op zijn veertiende tijdens een verjaardagsdiner van zijn oma vertelde dat hij op jongens viel, kreeg hij een flink pak slaag en werd het huis uitgezet. Pas na een „koude oorlog” van acht jaar praat de door zijn grootouders opgevoede Sun weer met zijn vader die hem nu wel steunt.

De oudere Hu, die opgroeide in een dorp, dacht heel lang de enige op de wereld te zijn met zijn speciale gevoelens voor mannen. Pas in 2008 hoorde hij van het bestaan van andere homo’s. Toen hij zijn moeder daarover vertelde maakte zij hem voor „totaal gestoord” uit. Zij wilde dat hij naar een speciale, zogeheten conversie-therapie ging. Hoewel in de meeste provincies inmiddels verboden, bestaan dat soort kwakzalverige geneeswijzen met speciale medicijnen nog steeds.

Iemand moet de eerste zijn

Over hun kansen om bij de rechter in het gelijk gesteld te worden, maken zij zich geen al te grote illusies. Het is geen goed teken dat de eerste behandeling van de zaak afgelopen donderdag is uitgesteld omdat de advocaat van de overheid geen tijd had. Bovendien hebben rechters in China weinig ruimte om de wetten die door het Nationale Volkscongres zijn vastgelegd te interpreteren.

„Je kan misschien wel zeggen dat wij gedoemd zijn om te falen, maar iemand moet de eerste zijn en er volgen zeker meer”, zegt Sun. „Ik weet overigens niet door welke zwarte hand de rechter wordt gestuurd, want dit soort procedures zijn in China moeilijk te doorgronden”, voegt Hu er aan toe.