Column

Plan Samsom tegen toevloed migranten is paardenmiddel

We don’t do pushbacks’, was het eerste beknopte en misschien ook wel geschrokken commentaar donderdag van de Europese Commissie. Ofwel, een vluchteling meteen dwingen tot de terugtocht – daar doen we niet aan. Deze week stelde partijleider Samsom voor om iedereen die met een bootje Griekenland weet te bereiken prompt per veerboot terug te sturen naar Turkije, dat hij gemakshalve als ‘veilig land’ aanmerkte. Ieder asielverzoek in Griekenland moet voortaan ‘niet-ontvankelijk’ zijn, aldus Samsom. Ter compensatie voor het aldus rigoureus afsluiten van Griekenland, zal een kopgroep van EU-landen, waaronder Nederland, jaarlijks tot 250.000 vluchtelingen uit Turkije halen voor een asielprocedure.

Na een half jaar van obstructie, illusies over ‘hotspots’ en herverdelingsquota, trekt Samsom de juiste conclusie dat de EU op dit punt geen vuist kan maken. De migratiestroom ongecontroleerd door laten gaan, is van alle kwaden de grootste. Dat is geen irreële taxatie. Er moet iets gebeuren. Maar is dit dan de juiste weg?

Premier Rutte beloofde in het Europese parlement eerder binnen zes weken de aantallen vluchtelingen naar Europa drastisch te hebben ingedamd. Dat kan zo te zien niet zonder paardenmiddelen. In welke mate dit plan kabinetsbeleid wordt en politiek in Europa serieus wordt genomen, staat nog niet vast. Voor de PvdA is het een poging op deze crisis een antwoord te formuleren waar de achterban mee uit de voeten kan. In een Volkskrant-interview zei Samsom dat hij en andere Europese sociaal-democraten menen dat de verzorgingsstaat bezwijkt als de vluchtelingenstroom blijft groeien. Dat wil en kan hij niet laten gebeuren.

Dit plan is dus geboren uit nood: onder druk wordt alles vloeibaar. Helaas geldt dat ook voor het Verdrag van Genève: het universele recht om asiel aan te vragen zodra men op het grondgebied van een ander, naburig land is gearriveerd. Dát afschaffen is politiek en volkenrechtelijk door de geluidsbarrière heen breken: niet acceptabel dus. De PvdA komt zo ook dicht in de buurt van het plan van VVD-Kamerlid Azmani die vorig jaar álle EU-buitengrenzen wilde sluiten voor migranten. Opvang zou voortaan per definitie in de regio plaatsvinden. De EU zou alleen nog ‘Europese’ migranten toelaten. De PvdA noemde dat toen nog onaanvaardbaar.

Het verklaart ook het instinctieve ‘nee’ dat Brussel laat horen. Het is moeilijk voor te stellen hoe en op welke rechtsgrond het terugdrijven van vluchtelingen van de Griekse eilanden naar veerboten met bestemming Turkse vasteland plaats moet vinden. Moeten Griekse of EU-autoriteiten dat eventueel kwaadschiks doen? En waarom precies? Zijn zij op Grieks grondgebied dan rechteloos, hoewel aangekomen in een EU-lidstaat, dat nog niet lang geleden een eigen Handvest Fundamentele Rechten invoerde?

Het is duidelijk dat een crisis van deze omvang om maatregelen vraagt. Dat daar pragmatische oplossingen voor worden ontwikkeld, is ook niet verkeerd. Er moet alleen wel worden opgepast dat de oplossing op lange termijn niet schadelijker is dan het probleem. Europa is behalve een collectie verzorgingsstaten van verschillend niveau, ook een verzameling rechtsstaten die zich met verdragen en handvesten onderling hebben verplicht. Europa is ook een waardengemeenschap. Daar ad hoc aan afdoen omdat het beter uitkomt, een regeringspartij politiek profiel nodig heeft, of niemand iets beters weet, is riskant.