Onzekerheid in tijden van snelle paniek

In een onzekere situatie is het best moeilijk om je op het ergste voor te bereiden, en toch niet in paniek te raken. Want hoe gevaarlijk is dat zikavirus nu echt!?

Tja, de geleerden zijn er nog niet uit.

Alles kan nog met een sisser aflopen. Maar logische voorzorgsmaatregelen (zoals muggenbestrijding) door de Zuid-Amerikaanse autoriteiten en ook het vrij normale besluit tot ‘spoedberaad’ van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO lijken de angst en de opwinding flink te versterken. Hier is duidelijk iets ergs aan de hand!

In een wereld vol snelle verbindingen verspreidt onzekerheid zich snel en verandert het angstaanjagend gemakkelijk in een diep gevoel van naderend onheil. Wie – zoals muggenkenner Bart Knols vorige week in Jinek Live – grote problemen en veel ellende voorspelt, kan gelijk krijgen, maar over werkelijke gevaren is nog bar weinig bekend.

De zika-ziekte zelf is niet bijzonder ernstig (soms een week griepachtige verschijnselen), maar tijdens de nu heersende zika-uitbraak in Zuid-Amerika zijn er in een aantal landen vaker dan voorheen baby’s gezien met microcefalie (een ernstige neurologische afwijking). Is er verband? Misschien. Ineens let iedereen in Zuid-Amerika op microcefalie of afwijkingen die daar op lijken. Terwijl in andere gebieden waar zika al langer heerst (Polynesië, Afrika) nog geen extra microcefalie is gezien. Tegelijk zijn er – zonder grote paniek – met de Aedesmuggen al veel wél onmiskenbaar gevaarlijke ziekten meegekomen, zoals Sander Voormolen verderop in deze bijlage beschrijft.

In dit heksenbrouwsel van gehandicapte kinderen, onduidelijke reisadviezen en angst voor onbekende ziekten is het voor autoriteiten moeilijk om het goed te doen. In de Mexicaanse griep-crisis van 2009 zouden de WHO en andere autoriteiten veel te snel in de alarmstand zijn gaan staan. Maar tijdens de ebola-crisis van 2014/2015 kwam de WHO juist weer veel te langzaam in actie.

Over de huidige (potentiële) zika-crisis is nog geen oordeel mogelijk. In een moderne mediasamenleving is koelbloedige omgang met zo’n onzekerheid niet makkelijk. Maar wel noodzakelijk.