Nieuw Den Haag Centraal heeft lichthal

Maandag heropent Den Haag Centraal. NS en ProRail zijn volop bezig met nieuwe stations. Ze mogen wat kosten: het totale budget werd met 887 miljoen euro overschreden.

Het nieuwe station Den Haag Centraal, een ontwerp van Benthem Crouwel Architecten, met het glazen dak als blikvanger. De wybertjesvorm is populair, zie ook het nieuwe Hilton Schiphol van Mecanoo. Foto's David van Dam

Een nog onbekende reiziger, de winnaar van de grote Haagse Stationsquiz, opent maandag het nieuwe station Den Haag Centraal. Staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) en burgemeester Van Aartsen zijn er ook bij, maar de boodschap is: dit station is er voor u, reiziger. Een cadeautje van eigenaar NS en bouwer ProRail.

Het cadeau bestaat vooral uit licht. De voorheen duistere stationshal baadt dankzij een enorm glazen dak – twee voetbalvelden groot – in het licht. Geslotenheid is veranderd in transparantie: het platform met trams en bussen is nu zichtbaar en goed toegankelijk vanuit de hal. Zijgevels en vloer zijn vernieuwd, winkels en andere voorzieningen zijn toegevoegd.

Benthem Crouwel Architecten zag af van grootse gebaren, zoals collega’s maakten bij de nieuwe stations in Rotterdam en Arnhem. De ingreep draaide vooral om het vervangen van beton door glas en staal. Kleur komt van de reizigers en de winkels, zegt architect Pieter van Rooij. Het doel was vooral het creëren van een aantrekkelijk ‘binnenplein’.

Na een jaar vol affaires en politiek rumoer maken NS en ProRail zich op voor vrolijker nieuws. De grootschalige stationsvernieuwing die al jaren gaande is en voor veel overlast zorgt, leidt dit jaar tot zichtbare resultaten. Behalve vijf grote stations die in de loop van 2016 worden heropend, worden ook stations in Alkmaar, Bergen op Zoom, Deventer, Harderwijk en Heerlen opgeleverd.

Sleutelprojecten

Drie stations – Den Haag, Utrecht en Breda – horen bij de zes Nieuwe Sleutelprojecten, zes stations aan de hogesnelheidslijn die worden voorbereid op meer reizigers. Rotterdam en Arnhem zijn klaar. Amsterdam Zuid, door de combinatie met werkzaamheden aan de A10 het meest complexe project, wordt pas in 2028 opgeleverd.

NS en ProRail spreken bij de grote stations liever van ‘OV-terminals’: knooppunten voor diverse soorten vervoer waar reizigers dankzij een ruim aanbod aan voorzieningen graag willen verblijven. Vandaar ook de stationshuiskamers, waar zzp’ers kunnen werken. Op Den Haag Centraal zit de huiskamer vaak vol.

Tegenvallers

Ook bij de stationsvernieuwing is het niet alleen maar goed nieuws. Berichten over forse budgetoverschrijdingen deden de Tweede Kamer vorig jaar schrikken en dwongen Dijksma’s voorganger Mansveld tot een nieuwe inventarisatie van alle bouwkosten. In oktober stuurde ze een door ProRail opgesteld overzicht naar de Kamer.

Wat bleek? Bij de elf grote stationsverbouwingen is het totale budget in dertien jaar tijd met 887 miljoen euro overschreden. De geraamde 1.035 miljoen euro komt vooralsnog uit op 1.922 miljoen euro. ProRail en het ministerie onderscheiden tegenvallers door externe factoren zoals grondwater in Delft (306 miljoen euro) en financiële bijstellingen zoals de BTW-verhoging van 19 naar 21 procent (581 miljoen euro).

Mansveld schreef aan de Kamer dat kostenstijgingen van spoorprojecten in het buitenland hoger uitvallen, en die van Nederlandse wegenprojecten ook. In het daaropvolgende debat liet de Kamer de overschrijdingen rusten.

Den Haag Centraal werd 42 miljoen euro duurder dan geraamd in de eerste begroting van 2007. Alleen al de late keuze om het station volledig open te houden kostte 6 miljoen euro. Het station kost 123 miljoen euro, waarvan 97 miljoen is betaald door het ministerie van Infrastructuur en Milieu, en 26 miljoen door de gemeente Den Haag. Maar de luiken in het dak kunnen open.