Nee, die kolen zijn gelukkig op hun retour

Ode aan de wind. Europa heeft genoeg wind om zeven keer de Europese energiebehoefte te dekken, schrijft Piet Pauw.

illustratie istock

Economieën zijn afhankelijk van goedkope energie. Maar die kan niet langer fossiel zijn: kolen, olie en gas vormen tegelijkertijd een bedreiging voor onze beschaving. Ook duurzame energie heeft nadelen, de afhankelijkheid van wind en zon bijvoorbeeld. En ook: weinig mensen vinden windmolens en zonnepanelen mooi. Molens maken geluid en geven slagschaduw.

Dan de nadelen van kool. Kolencentrales zijn een ramp voor de luchtkwaliteit en de volksgezondheid. Vele kompels laten het leven in kolenmijnen. En kolenwinning vernietigt complete landschappen. Wetenschappers hebben berekend dat 80 procent van ’s werelds koolvoorraad in de grond moet blijven om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen.

In economische zin zijn kolen op hun retour. China en de Verenigde Staten, de grootste gebruikers, gebruiken steeds minder. In de VS zijn tweehonderd kolencentrales gesloten sinds 2010. Daarmee daalt de prijs van kolen, waardoor kolenproducenten miljarden hebben ingeleverd op de beurs. In China dreigt 40 procent van de kolencentrales financieel onrendabel te worden, omdat de regering luchtvervuiling aanpakt. Ook grote Europese gebruikers, zoals het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, willen kolen uitfaseren.

Bijna iedereen die zich er serieus mee bezig houdt, realiseert zich dat wij weg moeten van fossiele brandstoffen. Dus begint zelfs de pot de ketel te verwijten dat ze zwart ziet: Shell voert campagne tegen steenkool. Meer investeerders wenden zich af van kolen, zoals het nationale pensioenfonds van Noorwegen en verzekeringsreus AXA. Dat bedrijf keerde in 2014 een miljard euro uit aan ‘weer-gerelateerde’ verzekeringsclaims. Ook data van (her)verzekeraars als Munich Re wijzen op een toenemend aantal weergerelateerde rampen en de schade die daardoor wordt aangericht.

Volgens Sebastien Valkenberg is het allemaal geen probleem. Laat klimaatverandering maar komen – onze dijken houden het buiten de deur. Een vreemde voorstelling van zaken. Want blijven wij kolen stoken volgens Valkenbergs recept, dan stijgt de zeespiegel verschillende meters. Houden dijken dat water werkelijk tegen? Verwoestijning in Zuid-Europa zal miljoenen extra vluchtelingen veroorzaken. Houden dijken hen tegen? En houden onze dijken ook de voeten van miljoenen arme Bangladeshi en Vietnamezen droog?

De wetenschap weet al lang dat alleen aanpassen aan klimaatverandering niet genoeg is. De recente VN-klimaattop in Parijs is een grote en veelbelovende politieke stap richting het uitfaseren van fossiele brandstoffen.

Waar krijgen we dan energie vandaan, als die niet van kolen kan komen? Duurzame energie is goedkoper geworden. De prijs voor zonne-energie daalde de afgelopen tien jaar met 80 procent. Een enorme prestatie en de prijsdaling zet nog door. Volgens berekeningen van Bloomberg New Energy Finance kan stroom uit wind en zon nu al goedkoper geproduceerd worden dan stroom uit kolen of gas. Zo kunnen we klimaatverandering en luchtverontreiniging tegengaan, en op die manier levens redden en economieën moderniseren.

Die energie is volop beschikbaar. De aarde ontvangt in één uur meer energie van de zon dan we wereldwijd in een jaar verbruiken. In ‘offshore’ Europa is genoeg wind om zeven keer de Europese energiebehoefte te dekken. Denemarken produceert nu al regelmatig meer windenergie dan het land zelf aan elektriciteit gebruikt.

Windstilte en schaduw zijn altijd lokaal en tijdelijk. Sinds er wordt gemeten, is het bijvoorbeeld nog nooit in het hele Verenigde Koninkrijk windstil geweest. Het is dus belangrijk om zonnepanelen en windmolens goed te spreiden. Iedereen kan meedoen, niemand hoeft in de 19e eeuw van de kolen achter te blijven. De oproep aan de burger is: doe mee aan de moderniteit. Leg zonnepanelen op uw dak en denk mee over de beste plekken voor windmolens. De oproep aan de politiek is: zorg voor een geïntegreerd Europees netwerk voor duurzame energie. Dan hoeft er niemand in de schaduw te leven.