‘Europa staart zich blind op de aantallen’

Het boegbeeld van Human Rights Watch maakt zich zorgen over de aanpak van het migratieprobleem. „Je kunt geen asiel aanvragen zonder dat je je leven riskeert.”

Europese landen zijn bang dat de immigranten meestal moslim zijn. Foto: Armend Niman/ AFP

Verbaasd en bezorgd tegelijk heeft Kenneth Roth, directeur en boegbeeld van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch, de Europese aanpak van het vluchtelingenprobleem het afgelopen half jaar aangezien. Volkomen contraproductief volgens hem.

„Het beleid van Europa, vooral jegens Syriërs, was: je kunt geen asiel aanvragen zonder dat je je leven riskeert”, zegt Roth in een Haags hotel, vlak voor zijn ontmoeting met minister Koenders (Buitenlandse Zaken). „Dat was gevaarlijk voor de asielzoekers – velen zijn er door omgekomen – en het leidde tot chaos aan de grenzen van Europa, wat weer het gevoel versterkte dat Europa werd overspoeld door vluchtelingen. En dat was weer koren op de molen van rechtse demagogen.”

Ook in het plan van PvdA-leider Diederik Samsom om migranten vanuit Griekenland per kerende boot terug te sturen naar Turkije om vervolgens een deel van hen alsnog via officiële kanalen toe te laten ziet Roth niets. Weer zouden ze die gevaarlijke oversteek moeten maken. „Eenmaal in Griekenland hebben ze volgens internationale verdragen bovendien het recht asiel aan te vragen. Terugsturen naar Turkije kan alleen als vaststaat dat dat een veilig land is en dat is zeer onzeker. Voor sommige vluchtelingen is het daar net zo onveilig als in Syrië.”

Europa staart zich volgens Roth bovendien blind op de aantallen. „Ik geloof dat het daar niet eens zo zeer om gaat als wel om de chaotische manier waarop ze zijn aangekomen. Die aantallen - ruim een miljoen in 2015 - zijn op zichzelf niet onoverkomelijk. Maar de Europese landen zijn ook bang om een andere reden: de meeste immigranten zijn moslim en dat maakt het nog moeilijker de bestaande moslimgemeenschap in de rest van de samenleving te integreren.”

Gaat het ook om politiek leiderschap?

„Zeker. De politici van de centrumpartijen hebben veel te weinig weerwerk geboden tegen rechtse demagogen. Bij tegen moslims gerichte maatregelen bij voorbeeld om de veiligheid te bevorderen. Islamfobie is net wat Islamitische Staat wil. Want daardoor raakt de gemeenschap verdeeld. De sleutel tot het tegengaan van radicalisering is zorgen dat alle groepen, minderheden incluis, een vinger in de pap hebben. Maar veel politici zijn eerder geneigd te capituleren voor rechts.”

Kenneth Roth

En Angela Merkel?

„Alleen zij heeft opmerkelijk leiderschap getoond. Zij is de meest indrukwekkende leider van Europa, ook omdat haar land echt een last op zich heeft genomen.”

Wat vindt u van de Deense wet om bezittingen van asielzoekers te confisqueren?

„Een verachtelijk initiatief. Dat heeft niets te maken met kosten maar alles met het vernederen van asielzoekers en het afschrikken van nieuwkomers.”

„In Nederland opperen sommigen het VN-vluchtelingenverdrag op te zeggen.

„Heel kortzichtig. Er zijn veel Europeanen die van zulke verdragen hebben geprofiteerd. Ook mijn vader trouwens, die in 1938 via Nederland voor Hitler vluchtte. Men moet voorzichtig zijn met het dichtgooien van zulke vluchtwegen. Je weet nooit of je die zelf niet een keer nodig hebt. Iedereen is altijd voor mensenrechten wanneer het je niets kost. Europa staat nu voor de uitdaging die te respecteren wanneer het wel iets kost.”

Maar burgerrechten lijken ook in het westen sinds 1945 nooit zo sterk onder druk te hebben gestaan?

„Ik erken dat de politieke wind in Europa in een gevaarlijke richting blaast. Tegen de mensen die ons vrees aanpraten moeten we gewoon zeggen: al die inbreuken op onze privacy maken ons helemaal niet veiliger. Aan de Amerikaanse NSA werd gevraagd of al die data over burgers die na 2001 waren vergaard enige terroristische samenzwering aan het licht had gebracht. Ze konden er niet één noemen. ”