Spektakel op links en rechts in de Amerikaanse voorverkiezingen

Meer dan ooit lijken de campagnes voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen zich te ontwikkelen tot een grenzeloos spektakel. Voornaamste oorzaak: de onwaarschijnlijke opkomst van de Republikeinse miljardair Donald Trump. Maandag beginnen de voorverkiezingen in Iowa, en alle ogen zijn gericht op de kandidaat die veranderde van een grap in een serieuze kanshebber.

Tot voor kort leek het er op dat de populistische Trump voornamelijk de belangrijkste kandidaat van de Democraten in de kaart speelde: Hillary Rodham Clinton. Immers, zijn lompe uitspraken over vrouwen, immigranten, moslims of de oorlog in het Midden-Oosten zouden de kans dat de Republikeinen de volgende bewoners van het Witte Huis kunnen leveren, effectief hebben vernietigd.

Tot veler verbazing is in het halve jaar dat is verstreken sinds Trump zijn kandidatuur bekendmaakte, het omgekeerde gebeurd. Trumps populariteit torent hoog uit boven zijn Republikeinse concurrenten. En Hillary Clinton lijkt kwetsbaarder dan ooit: zij is opgezadeld met de zware politieke hypotheek van haar politieke en bestuurlijke verleden.

Bovendien kampt zij ook nog met een onwaarschijnlijke concurrent uit haar eigen partij: senator Bernard Sanders. Die is aardig op jaren en voor Amerikaanse begrippen tamelijk links. Maar in Iowa slaat hij geen gek figuur in de peilingen. Daar komt nog bij dat de slagschaduw van de partijloze mediamiljardair Michael Bloomberg boven de presidentsrace hangt. Mocht hij besluiten mee te doen, dan is hij op zijn minst een bedreiging voor de kandidatuur van Clinton.

De Amerikaanse presidentsrace is een keiharde, openbare en collectieve selectieprocedure waarbij alle kandidaten tot op het bot worden getest. Opgeblazenheid, namaak en valse pretenties worden in de regel genadeloos doorgeprikt. Dat geldt voor Hillary Clinton, maar ook voor Trump.

Nu het besef doordringt dat een man die nog nooit een publiek ambt heeft bekleed, wel degelijk de volgende president van de Verenigde Staten zou kunnen worden, zal ook het onderzoek naar zijn geschiktheid serieus worden aangepakt. Of hij die test doorstaat valt te bezien. Evengoed kan worden betwijfeld of het allemaal ter zake doet. De kandidaat kwam tot nu toe weg met tal van tegenstrijdigheden en controverses waar anderen al lang over zouden zijn gestruikeld.

Analisten gaan er al vanuit dat Trump wel degelijk een kans maakt. Het Amerikaanse politieke systeem heeft wel vaker schokken te verwerken gekregen, en zou ook in staat moeten zijn Donald Trump te absorberen: de macht van de president is nu eenmaal beteugeld door wetten en tegenmachten. Ook een mogelijke overwinning van Trump zou een consequentie zijn van vrije, democratische verkiezingen.