Lekker bladeren in de vliegtuigstoel

KLM-tijdschrift Holland Herald bestaat 50 jaar. Ken Wilkie was 27 jaar lang de hoofdredacteur.

De titel past meer bij een krant dan bij een tijdschrift. Het blad gaat over de wereld, niet over Nederland. Holland is sowieso een onjuiste naam voor The Netherlands. Vaak is geprobeerd om de titel van Holland Herald te veranderen. In 2000 werd het bijna Air. Het ging niet, de titel was te ingesleten.

Holland Herald, het inflight magazine van KLM, bestaat vijftig jaar. Maandag verschijnt het jubileumnummer. Gedurende meer dan de helft van de levensduur werd het blad geleid door Ken Wilkie, hoofdredacteur van 1977 tot 2004. De enige andere hoofdredacteur die, voor zover Wilkie weet, het zo lang volhield is Rinus Ferdinandusse van Vrij Nederland. „Ook 27 jaar! Toen we dat ontdekten hebben we er een biertje op gedronken.”

Holland Herald is één van de 150 inflight magazines die wereldwijd verschijnen. Waar veel luchtvaartmaatschappijen zich beperken tot bescheiden publicaties met reistips en een overzicht van voedsel en films aan boord, is Holland Herald een volwaardig tijdschrift. Een mooi tijdschrift, met een elegant ontwerp en veel aandacht voor fotografie, design en architectuur. Met achterin, onvermijdelijk, de ‘blue pages’ met het netwerk en de vloot van KLM, en het aanbod aan boord.

Het culturele karakter van Holland Herald is goeddeels te danken aan Wilkie, auteur van verschillende boeken over Vincent van Gogh. Wilkie, geboren in 1942 in het Schotse Dundee, woont sinds 1969 in Nederland. Een jaar eerder was hij door The Guardian op pad gestuurd voor twee verhalen, vertelt hij bovenin een Amsterdams pakhuis. „Ze wilden een verhaal over de Deltawerken en over tolerantie in Nederland. Met een gehuurde 2CV reed ik naar Staphorst om mensen vragen te stellen over drugs. Dat was geen succes.”

De oprichter van Holland Herald, de Nederlandse ondernemer Jean-Jacques van Belle, vroeg of Wilkie een verhaal over Rembrandt wilde maken, en of hij als lead writer naar Amsterdam wilde komen. Acht jaar later werd hij hoofdredacteur van het blad.

Wilkie verliet de focus op Nederland en introduceerde fotografie. Wilkie: „Altijd die link met Nederland werd te beperkt. Voor een verhaal over Brazilië vond ik een groep Nederlandse emigranten in de bergen. Heel geïsoleerd, allemaal inteelt. Leuk, maar niet vol te houden.” Het thuisland bleef zichtbaar door interviews met internationaal bekende Nederlanders zoals Freddy Heineken, Rem Koolhaas en Willem de Kooning.

Dankzij art director Roon van Santen kreeg het blad een eigen gezicht. Wilkie haalde schrijvers en fotografen binnen. Kees van Kooten kreeg een vaste plaats, met fotograaf Eddy Posthuma de Boer reisde hij de wereld rond. „Vliegkosten waren nooit een probleem.” Wilkie vond ook een andere manier om kosten te drukken. „Als je een schrijver en een fotograaf naar het Verre Oosten stuurt voor een verhaal van vijf pagina’s is dat duur. Als je het over tien of vijftien pagina’s afdrukt gaat de paginaprijs flink omlaag. Het ziet er ook beter uit.”

In de jaren 80 kon alles, het advertentiegeld stroomde binnen. Holland Herald is aantrekkelijk voor adverteerders: welvarende consumenten met veel leestijd. Met positieve reportages over een nieuwe KLM-bestemming had Wilkie geen moeite, wel met het vermengen van redactionele inhoud en advertenties. „Ik heb daar flinke gevechten over gevoerd met de uitgever, maar de rubrieken met horloges en gadgets waar adverteerders voor kunnen betalen heb ik niet kunnen tegenhouden.”

Wilkie: „Sommige mensen vonden mijn koers te highbrow, ik verzette me tegen ‘trossificatie’. Dat is gelukt, maar het accent verschoof in de jaren 90 wel naar andere kunstvormen: van literatuur en architectuur naar film en muziek.” De vormgeving lijdt er niet onder, Wilkie roemt een recent interview met covermodel Doutzen Kroes, terug in Friesland. „Het blad bevat nu meer leuke rubriekjes, maar de rode draad van kwaliteit is er nog steeds.”