Israël tegen de rest van de wereld

VN-topman en VS-ambassadeur uiten harde kritiek op premier Netanyahu. Het lijkt hem weinig te kunnen schelen.

Boven: Joodse kolonisten bouwen een huis in de nederzetting Achiya bij Nablus, op de Westelijke Jordaanoever. Onder:een zwerm spreeuwen bij Beersheba, in het zuiden van Israël. Foto’s Amir Cohen/Reuters, Ronen Zvulun/Reuters

Op zichzelf waren zijn opmerkingen niet opzienbarend. Sprekend over Joodse terreur op de Westelijke Jordaanoever zei de Amerikaanse ambassadeur in Tel Aviv vorige week dat Israël er twee juridische standaarden opna houdt: één voor Israëliërs, één voor Palestijnen. Israëliërs vallen in bezet gebied onder civiel recht, terwijl Palestijnen zich moeten verantwoorden voor een militaire rechtbank.

Toch reageerde premier Benjamin Netanyahu nogal getergd. De woorden van ambassadeur Daniel Shapiro, aldus Netanyahu, zijn „onacceptabel en onwaar”. Israël houdt volgens de premier zowel Israëliërs als Palestijnen aan de wet.

Een week eerder had Netanyahu de woorden van de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken al afgedaan als „schandalig”, „immoreel”, „onrechtvaardig” en „misleidend”. Ze had gesuggereerd dat er een onderzoek moest komen naar de wijze waarop de Israëlische ordetroepen Palestijnse verdachten doodschieten. Secretaris-generaal van de VN Ban Ki-moon kreeg deze week te horen dat hij „terreur aanwakkert”, nadat hij Palestijnse aanvallen op Israëliërs een „natuurlijke” reactie op de bezetting had genoemd. En Europa? Dat moet zijn houding tegenover Israël maar eens veranderen, aldus de premier tegen een Estse minister.

Israël lijkt internationaal steeds verder geïsoleerd te raken. Behalve met de Verenigde Staten, Zweden, de Verenigde Naties en de Europese Unie ruziet Israël met Brazilië, dat al maanden weigert ex-kolonistenleider Dani Dayan te accepteren als de nieuwe Israëlische ambassadeur in Brasilia. En de Chinese president Xi Jinping zei vorige week dat hij voorstander is van een Palestijnse staat met Oost-Jeruzalem als hoofdstad.

‘Neurotisch volk’

De woordenstrijd wordt niet alleen gestreden met bevriende naties. Al maanden werken Israëlische diplomaten achter de schermen aan een verbetering van de wankele betrekkingen met Turkije. Het zal niet helpen dat minister Ya’alon (Defensie, Likud) deze week zei dat Turkije terreurgroep IS financiert.

In veel disputen valt op dat de taal van Israëlische politici niet al te diplomatiek is. Herkenbaar, zegt Ilan Baruch, oud-ambassadeur van Israël in onder meer Zuid-Afrika.

„We zijn waarschijnlijk het meest neurotische volk op aarde. Als Israëliërs het gevoel hebben dat ze in een hoek worden gedrukt, worden ze agressief.”

Volgens Baruch, die vijf jaar geleden het nieuws haalde met zijn weigering Israël nog langer diplomatiek te dienen omdat hij de koers van het land niet langer kon uitleggen, verwart Israël zijn buitenlandbeleid met zijn interne agenda. „Netanyahu denkt alleen maar aan zijn kiezers. Hoe Israël er internationaal op staat, verliest hij uit het oog.”

Die discrepantie tussen de Israëlische politiek en de internationale arena komt steeds duidelijker aan het licht nu Israël een uiterst rechtse regering heeft. Internationaal groeit de kritiek op de militaire bezetting van Palestijns gebied, die volgend jaar vijftig jaar duurt. Maar internationaal aanvaarde posities, zoals het streven naar een tweestatenoplossing, gelden in Israël onderhand als ultralinks.

Baruch werd onlangs live op televisie door een andere oud-diplomaat uitgemaakt voor verrader toen hij vraagtekens plaatste bij de Israëlische reactie op de ruzies met Zweden en Brazilië. „Hij zei dat ik moest worden berecht wegens landverraad. Een paar dagen later werd ik vanwege mijn tv-optreden uitgescholden op straat.”

Ook Netanyahu voelt de druk van rechts. Als hij een besluit overweegt dat tegen de belangen van kolonisten ingaat, zijn er meteen drie, vier rechtsere ministers die hem dat openlijk kwalijk nemen. En omdat zijn regering slechts op 61 van de 120 Knessetzetels steunt, kan de premier geen coalitiepartners verliezen.

Het lijkt erop dat Netanyahu banger is voor interne tegenstand dan voor internationale druk. Hij is nooit te beroerd Europa, de VS en de VN nog eens uit te leggen waarom zij het collectief verkeerd zien. En hij handelt er ook naar. Terwijl de rest van de wereld hem waarschuwt dat een verdere uitbreiding van illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever de tweestatenoplossing onmogelijk maakt, doet Netanyahu precies dat. Zo mogen Joodse kolonisten waarschijnlijk terugkeren in twee huizen die ze afgelopen week zonder toestemming hadden bezet in het hart van Hebron.

En de premier kan het maken. De VS blijven, ondanks alles, onvoorwaardelijk achter Israël staan, getuige ook de 2,75 miljard euro die jaarlijks van Washington naar Tel Aviv vloeit. Sommige commentatoren denken dat president Obama in zijn laatste jaar zijn ergernissen over het beleid van Netanyahu zou kunnen laten blijken door een tegen Israël gekante VN-resolutie eens niet te vetoën. Daar zijn echter nog geen concrete aanwijzingen voor.

Israël lijdt in de praktijk dus niet erg zwaar onder alle diplomatieke strubbelingen. Los van de militaire steun uit Amerika blijft ook de handel met Europa op peil, zelfs al krijgt het continent te horen dat het antisemitisch is omdat het producten uit illegale nederzettingen wil onderscheiden van Israëlische producten. En niet ten onrechte wijzen Israëlische diplomaten op de handelsbetrekkingen met China, die almaar inniger worden. Daar doet een eventuele Chinese erkenning van Palestina weinig aan af.

Maar hoe extremer het Israëlische beleid, denkt Baruch, hoe meer landen zich tegen deze regering zullen keren.

„Mijn hoop is dat Duitsland een keer zegt: ‘We verkopen jullie een duikboot, maar alleen op voorwaarde dat jullie progressie boeken met de Palestijnen.’ Laat het Israël maar eens voelen.”