En toen waren ineens de pillen op voor de schildklierpatiënten

Reuring in de spreekkamer en in het parlement. Een veelgebruikt medicijn is plots niet meer beschikbaar. Zes vragen over Thyrax.

Foto IStock

Kamerleden die zich gechanteerd voelen door een farmaceutisch bedrijf, honderden klachten bij letselschadeadvocaten, onrust onder 350.000 patiënten en een run op de apotheek. Dat is de laatste tussenstand in een een snel uitdijende rel over Thyrax, een medicijn tegen schildklierproblemen.

Patiënten moeten op een ander medicijn overstappen omdat hun middel de komende maanden niet verkrijgbaar is. Farmabedrijf Aspen kan het medicijn tijdelijk niet leveren. De problemen tonen het wankele evenwicht tussen de publiek gefinancierde zorg en de commerciële partijen die soms een monopolie hebben met hun medicijn.

1 Waarom is het geneesmiddel niet leverbaar?

Door productieproblemen. De fabrikant spreekt van een „technische kwestie”. Het bedrijf maakte de pillen tot voor kort in Oss, maar moest de productie verhuizen door overnames. Organon werd in 2006 door moederbedrijf Akzo verkocht aan de Amerikaanse farmaciegigant Schering-Plough, dat in 2009 fuseerde met Merck, en verder ging onder de naam MSD. MSD verkocht weer een deel daarvan door aan het Zuid-Afrikaanse Aspen, de huidige eigenaar. Daarbij werd afgesproken dat de productie van Thyrax naar Duitsland zou verhuizen. Volgens Aspen stelde het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, een toezichthouder, onverwacht zoveel aanvullende eisen dat de productie vertraagd werd. Dat laatste wordt overigens betwist. Aspen heeft verontschuldigingen aangeboden voor de gang van zaken en zegt de situatie te betreuren.

2 Is overstappen op een ander middel mogelijk?

Er zijn alternatieven beschikbaar en die zijn niet duurder. Het middel is sowieso goedkoop, een paar cent per tablet. Een paar strippen pillen heb je voor een paar euro. Dat is niet het probleem. De zorgverzekeraars vergoeden ook de alternatieven voor Thyrax. Wel zorgwekkend is dat het „instellen” van patiënten op een nieuw middel nauw luistert. Daarom adviseren specialisten om zes weken na de overstap een extra laboratoriumonderzoek te laten doen. Dat gaat gewoon van het eigen risico af. Thyrax vult het schildklierhormoon aan. Een overstap kan gezondheidsklachten geven zoals hartkloppingen of extra vermoeidheid. Ingrijpend en vervelend, zo noemt minister Schippers de ontstane situatie. Maar er is geen sprake van levensgevaarlijke toestanden.

3 Had er niet wat eerder gewaarschuwd kunnen worden?

Dat vragen veel patiënten zich terecht af. Op 11 december vorig jaar waarschuwde de fabrikant al het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen dat er een mogelijk tekort zou ontstaan. Vervolgens is een werkgroepje gaan studeren op noodoplossingen. Maar zowel de fabrikant als de toezichthouder verzuimde het dreigend tekort bekend te maken. Dat deden zij pas ruim een maand later. Hierdoor is het denkbaar dat patiënten onnodig met het middel zijn begonnen terwijl ze nu zullen moeten overstappen. Dat was te voorkomen. Nu adviseert Aspen de artsen met klem om het middel niet meer aan nieuwe patiënten voor te schrijven.

4 Heeft de fabrikant niet een soort leveringsplicht?

Een vergunninghouder van een medicijn heeft inderdaad een „inspanningsverplichting” om ervoor te zorgen dat zijn medicijn voldoende beschikbaar is. Als hij dat niet doet, riskeert hij een boete van maximaal 45.000 euro (ter vergelijking: het moederbedrijf heeft een jaaromzet van 2 miljard euro en de laatste jaarwinst bedroeg een half miljard euro). De Inspectie voor de Gezondheidszorg is een onderzoek begonnen om te kijken of Aspen de wet heeft overtreden en een boete moet krijgen. Het farmaceutische bedrijf benadrukt dat de hele kwestie haar omzetverlies kost.

5 Waarom zijn parlementariërs woedend?

De fabrikant suggereerde dat eventuele boetes gevolgen kunnen hebben voor welke medicijnen er worden aangeboden in Nederland. Dat riekt naar machtsmisbruik en chantage omdat Thyrax een medicijn is met een bijzondere status: een merkmedicijn waaraan patiënten speciale waarde hechten. Artsen en apothekers hebben hier overigens ook een rol. Als medici speciale, niet-generieke, merkgeneesmiddelen voorschrijven, nemen zij bewust het risico dat het middel moeilijker verkrijgbaar is. Bij het voorschrijven van medicijnen zouden artsen dat risico moeten meenemen in hun afweging en een voorkeur voor generieke geneesmiddelen moeten hebben.

6 Liggen medicijntekorten vaak aan de fabrikanten?

Wat vaak vergeten wordt, is dat het een vrije markt is waarin een levendige handel in medicijnen bestaat. Ook internationaal. Nederlandse apothekers zijn er meester in om producten tegen een zachter prijsje in het buitenland te kopen en zo het nationale loket van een farmaceutisch bedrijf te passeren. Parallelimport heet dat. Die medicijnen zijn vaak te herkennen aan de Griekse of Duitse teksten met een sticker er overheen. Zulke internationale handel betekent wel dat elders een medicijntekort kan ontstaan. En dat kan ook andersom.