Dit plan is niet het plan-Rutte, zegt de VVD

Alle migranten terug naar Turkije en er dan 150.000 per jaar toelaten. Dat stelt PvdA-leider Diederik Samsom voor. De VVD wil blijven denken aan nationaal ingrijpen.

Foto Umit Bektas/Reuters

PvdA-leider Diederik Samsom vertelt lekker open over het gesprek dat hij met premier Mark Rutte over de vluchtelingenproblematiek had, vorig jaar december. Dit moest het plan-Samsom heten, riep Rutte, zegt Samsom in het toelichtende interview in de Volkskrant. „Dat doet Mark altijd heel slim, op die manier committeren we elkaar.”

Lees ook: Is het plan juridisch uitvoerbaar? en Hoe valt het plan in Europa?

Alleen een woordvoerder van de premier legde die woorden van Rutte anders uit. Het ís namelijk het plan-Samsom. En nadrukkelijk geen onderdeel van het kabinetsbeleid of een coalitieafspraak.

Gisteren kwam Diederik Samsom met zijn voorstel om de vluchtelingenstroom naar Europa beheersbaar te maken. Hij wil een legale route vanuit Turkije creëren voor jaarlijks 150.000 tot 200.000 vluchtelingen. Een kopgroep van tien Europese landen moet hun asiel bieden.

In ruil mag de EU iedereen die naar de Griekse eilanden komt terug naar Turkije sturen, na een korte procedure waarin de asielaanvraag niet-ontvankelijk wordt verklaard. Zodra Turkije tot veilig land wordt verklaard, gaan ze „per kerende veerboot” terug. Met deze ruil zou Europa voldoen aan de humanitaire plicht om opvang te bieden, maar worden de aantallen behapbaar en kunnen de welvaartsstaten behouden blijven.

Rutte kan dit plan, nu Nederland tijdelijk voorzitter van de Europese Unie is, moeilijk publiekelijk omarmen. Dat begreep Samsom ook wel, zei hij. Zelf deed hij het nodige voorwerk bij zijn sociaal-democratische collega’s in onder andere Duitsland, Oostenrijk en Zweden en daar kreeg hij enthousiaste reacties.

Maar Rutte moet met alle Europese regeringsleiders tot oplossingen zien te komen en daarbij liggen allerlei opties op tafel. Behalve het kopgroepidee dan, zegt Ruttes woordvoerder, want het kabinet mikt op een EU-brede oplossing.

De oppositie reageerde gematigd. Eerst zien, dan geloven. Maar vooruit: knap dat Samsom tenminste íets probeert. Bij coalitiegenoot VVD trokken ze even hun wenkbrauwen op. Dit PvdA-plan is volgens hen voor 99 procent gelijk aan hún voorstel van een jaartje geleden. Dat komt erop neer dat de opvang in de regio zodanig moet verbeteren dat asiel in Europa overbodig wordt. Hier komt de ruil tussen de EU en Turkije die Samsom nu voorstelt ook op neer, zegt de VVD. Alleen in de aantallen vinden de twee partijen elkaar niet. Samsom schat in dat Nederland elk jaar rond de 30.000 vluchtelingen kan opnemen, de VVD denkt aan de helft daarvan. Liefst nog wat minder.

Toch is er iets vreemds met de VVD-reactie. Want veel blijer, benadrukten de liberalen, zijn ze met Samsoms toezegging dat als een Europese oplossing niet lukt, hij vóór nationaal ingrijpen is. Dat is een bijzondere interpretatie. Samsom schetst bij de vraag wat moet gebeuren als deze weg niet werkt, een doembeeld: „Dan trekt elk land eigen hekken op die met de maand een meter hoger worden. Dan komen alle lidstaten met plafonds voor de instroom van vluchtelingen. Het resultaat is het slechtste van het slechtste: humanitaire drama’s en een nog steeds oncontroleerbare instroom.”

Dus bij de liberalen zien ze dit plan liever mislopen? Dat zegt niemand hardop. Maar kennelijk kan het geen kwaad om dat radicaal klinkende ‘nationaal ingrijpen’, hoe dat er ook zou uitzien, weer even in het collectieve geheugen te brengen. Voor je het weet is het voorjaar en wagen weer meer mensen de oversteek. Dat wil de VVD niet meemaken.