«Ça va, Lætitia?» tik je niet zomaar

Het is „bijna onmogelijk om correct in het Frans te schrijven” met het Franse AZERTY-toetsenbord. Dat moet veranderen.

QWERTY is de standaard voor de meeste toetsenborden, waaronder in Nederland.

Wie op vakantie weleens achter een Franse computer heeft geprobeerd een e-mail op te stellen, weet dat dit met de Franse toetsenbordindeling geen sinecure is. Mensen die de in Nederland en in Angelsaksische landen gangbare QWERTY-indeling gewend zijn (vernoemd naar de volgorde van de letters op de eerste rij), komen ondanks de op het oog kleine verschillen met de Franse AZERTY-variant vaak op totaal onbegrijpelijke woorden. Niet alleen de Q, de W en de A en de Z zijn verwisseld, ook de M en een veelheid aan leestekens is moeilijk te vinden.

Maar niet alleen toeristen, ook de Fransen zelf blijken moeite te hebben met hun toetsenbordindeling. Reden voor het ministerie van Cultuur om de ‘Association française de normalisation’ (AFNOR), een instelling die zich onder andere bezighoudt met standaardisering en keurmerken, opdracht te geven tot een herziening.

Het huidige toetsenbord, dat al ruim honderd jaar in Frankrijk, België en in sommige delen van Canada gebruikt wordt, „is een obstakel voor goede spelling van vele woorden”, schrijft de directie van het ministerie die over de Franse taal gaat in een recent rapport. Het is zelfs „bijna onmogelijk om correct in het Frans te schrijven” met een Franstalig toetsenbord.

Dat zit ’m niet zozeer in de volgorde van de letters, maar wel in die van de leestekens en accenten. Het AZERTY-toetsenbord heeft snelle combinaties om een veel voorkomende é of è te tikken. Wie de shiftknop gebruikt, merkt zelfs dat die voorrang hebben boven getallen. Maar niet álle accenten zijn zo makkelijk te plaatsen.

Het werkpaleis van de Franse president heet volgens de officiële spelling het Élysée. Maar het is op Franse toetsenborden niet mogelijk een accent aigu op een hoofdletter te zetten. (Op Canadese inmiddels overigens wel.) Wie iets over het œuvre van een Franse kunstenaar te melden heeft, zal er niet in slagen de o en de e, zoals dat hoort in het Frans, aan elkaar te plakken. En vrouwen die Lætitia heten, zullen moeite hebben om hun eigen naam te spellen. Ook voor een cedille onder een hoofdletter (Ça va?) is geen vaste toetsencombinatie.

Bij een punt is de shifttoets nodig

Veel problemen zijn met de autocorrectiefunctie van een tekstverwerkingsprogramma nog wel op te lossen. Maar het is ook voor Fransen een raadsel waarom een punt aan het eind van een zin alleen in combinatie met de shifttoets te maken is. Voor de veel minder gebruikte puntkomma is wél een toets zonder omwegen. Er is ook een speciale toets voor de ù, die behalve in où (waar) toch niet heel veel voorkomt. Moderne tekens als een @ of een € zijn wel te maken, maar zitten op ieder Frans toetsenbord op een andere plek. Hetzelfde geldt voor de Franse aanhalingstekens « en ».

De AFNOR heeft tot begin 2017 de tijd om in overleg met uitgevers, computer- en softwarefabrikanten en met de Franse staatsdrukkerij tot een plan voor een nieuwe indeling te komen. Verplicht wordt de nieuwe norm niet, maar doordat alle toetsenborden bij de overheid ermee uitgerust zullen worden, zal hij wel het meest gangbaar worden.

Overigens is er „geen sprake van dat we van AZERTY afstappen”, zei minister van Cultuur Fleur Pellerin vorige week in een televisie-interview. „We willen simpelweg de functionaliteiten verbeteren.”