Beste anti-IS-strijders doen niet mee aan vredesoverleg. Waarom?

De Koerden in Syrië zijn deze vrijdag niet welkom in Genève. Onder Turkse druk zijn ze niet uitgenodigd.

Bruiloft in Rojava. De door Koerden uitgeroepen autonome regio in Syrië is een radicaal-democratisch experiment. Foto John Moore/Getty

Op de vredesconferentie voor Syrië die deze vrijdag in Genève moet beginnen ontbreekt de Syrische oppositie. Ze meldden zich donderdag af. Maar ze zijn niet de enigen. Ook een andere belangrijke partij ontbreekt aan de onderhandelingstafel. De Koerden waren door de VN-gezant voor Syrië, Staffan de Mistura, zelfs niet eens uitgenodigd. Dat gebeurde onder Turkse druk, dat de conferentie anders dreigde te boycotten.

De Koerden hebben van de chaos in Syrië gebruikgemaakt om een groot deel van het noordelijke grensgebied te veroveren, waar ze een autonome regio hebben uitgeroepen: Rojava, het land waar de zon ondergaat.

Een groot deel van dit gebied is het afgelopen jaar veroverd, in nauwe samenwerking met het Amerikaanse leger. De Amerikanen leveren wapens en verlenen luchtsteun in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat. Rojava strekt zich nu uit van Irak in het oosten tot de oevers van de rivier de Eufraat, die de grens met Turkije oversteekt ten westen van de Koerdische stad Kobani.

Verwaarloosd gebied

De Koerdische regio wordt bestuurd door de Partiya Yekitiya Demokrat (PYD), die nauw gelieerd is aan de Turks-Koerdische Arbeiderspartij PKK, die al dertig jaar een bloedige guerrilla voert tegen het Turkse leger voor een eigen staat. De PYD is in Rojava een radicaal-democratisch experiment begonnen, geënt op de ideeën van PKK-leider Abdullah Öcalan, die in Turkije gevangenzit wegens terrorisme.

In de gevangenis raakte Öcalan ervan overtuigd dat de Koerden geen staat hoefden te stichten om hun droom van onafhankelijkheid te verwezenlijken. In plaats daarvan droeg hij zijn aanhangers op om wijkraden en lokale coöperaties op te richten binnen bestaande landen, als alternatieve ‘democratie zonder staat’. Deze raden zouden vervolgens een groot verbond vormen dat zich uitstrekt in de Koerdische gebieden in Turkije, Syrië, Irak en Iran.

In Noordoost-Syrië, een verwaarloosd gebied waar de meeste Syrische Koerden wonen in armzalige stadjes tussen tarwevelden, worden de ideeën van Öcalan in de praktijk gebracht. In Rojava staat alles in het teken van de oorlog tegen IS.

De regio produceert 15.000 vaten olie per dag met verouderde boortorens, waarmee de strijd wordt gefinancierd. Het leger van de PYD telt naar schatting 40.000 soldaten, onder wie duizenden Koerden uit de buurlanden en veel PKK-strijders.

Voorkom legitimiteit

De Syrische Koerden hebben zich ontpopt tot de effectiefste tegenstander van IS. Ze hebben plannen voor een groot offensief om het laatste deel van de Syrisch-Turkse grens te veroveren op IS, zo meldde persbureau Reuters donderdag. Het zou IS beroven van een cruciale levensader waarlangs voorraden en buitenlandse rekruten van Turkije naar het kalifaat worden gesmokkeld.

Maar de Turkse regering maakt zich grote zorgen over de opmars van de Syrische Koerden. Want het democratische experiment in Rojava heeft in Turkije navolging gekregen. In Koerdische steden in het zuidoosten hebben PKK-jongeren wijkraden opricht en wegblokkades opgeworpen om de overheid buiten te houden. Volgens de Turkse regering belanden Amerikaanse wapens vanuit Rojava in handen van de PKK in Turkije. Het leger lanceerde in december een groot offensief om de steden „schoon te vegen van terroristen”.

Deelname van de Syrische Koerden aan de vredesconferentie in Genève zou Rojava legitimiteit geven, en dat wil Turkije tegen elke prijs voorkomen. Maar het brengt de Verenigde Staten in een lastig parket. De VS zien de PKK als een terreurgroep, maar willen de PYD graag behouden als bondgenoot in de strijd tegen IS. Volgens diplomatieke bronnen zoekt VN-gezant De Mistura nu naar een oplossing om de PYD toch uit te nodigen, zonder dat de Turken bezwaar maken.