Met dit vluchtelingenbeleid wordt het allemaal veel erger

Thomas Spijkerboer ziet een ‘perfect’ storm. Plan-Samsom verandert daar weinig aan.

Een groep Syrische vluchtelingen heeft Hongarije bereikt vanuit Servie. Foto ANP / Pierre Crom

Het aantal mensen dat in 2015 asiel vroeg in Europa bedraagt ongeveer 0,25% van de bevolking. Hoe is het mogelijk dat er toch gesproken wordt van een vluchtelingencrisis? Dat komt doordat verschillende dingen die op zichzelf helemaal geen ramp zijn in elkaar grijpen. Denk aan de watersnoodramp van 1953: zwakke dijken, een zware storm, noordwestenwind en springtij zijn op zichzelf niet erg, maar samen leverden ze een perfecte storm op. De elementen van de perfecte storm die nu in Europa opsteekt zijn de volgende.

1. Er is een grote vluchtelingencrisis in een buurregio. In Libanon, Jordanië en Turkije is respectievelijk 25%, 10% en 3% van de bevolking Syrisch vluchteling. De aantallen in de EU verbleken daarbij.

2. Volgens de VN werd in 2015 slechts 56% van het geld dat nodig is voor de opvang van Syrische vluchtelingen in de regio bij elkaar gebracht.

3. Er worden vrijwel geen Syrische vluchtelingen uit de buurlanden elders in de wereld hervestigd – afhankelijk van hoe je telt 2% tot 4% sinds 2012.

4. Syriërs kunnen niet legaal reizen. Op aandringen van de EU hebben steeds meer landen een visumverplichting ingesteld – tot Libanon, Jordanië en Turkije aan toe. Ze kunnen niet legaal vliegtickets kopen, illegaal reizen is strafbaar gesteld. De VN Veiligheidsraad heeft militaire actie tegen illegaal reizen goedgekeurd.

5. Door grote groepen vluchtelingen zonder minimale opvang op te sluiten in volstrekt overbelaste buurlanden heeft de EU een levendige markt voor mensensmokkel gestimuleerd. Daardoor reizen nu ook Marokkanen en Algerijnen via de Turks-Griekse grens.

6. Het samenstel van rechtsregels dat wordt aangeduid als het Gemeenschappelijk Europees Asiel Stelsel heeft weinig gemeenschappelijks en is geen systeem. Vluchtelingen hebben er een groot en reëel belang bij om in goede, en niet in foute lidstaten terecht te komen.

7. Het aantal nieuwe asielzoekers wordt systematisch onderschat, het aantal mensen dat kan worden teruggestuurd systematisch overschat. Het idee van Rutte en Samsom om asielzoekers ‘per kerende veerboot’ naar Turkije terug te sturen is daar een zoveelste voorbeeld van. Je hoefde geen helderziende te zijn om te zien aankomen dat grote groepen Syriërs die Europa in de regio klem probeert te zetten onze kant op zullen komen. Beleidsmakers worden toch telkens weer verrast, en gaan daar vastberaden mee door.

8. Inmiddels heeft vrijwel elk Europees land succesvolle populistische politici, die de problemen uitbuiten. Gevestigde politici voelen zich genoodzaakt mee te buigen, en hollen zo het draagvlak voor de opvang van vluchtelingen uit.

Het falen van een aanpak die gebaseerd is op het afschuiven van vluchtelingen (‘opvang in de regio’ werd een misbruikt begrip), het verbod op reizen en een slechts rudimentair ge-europeaniseerd asielbeleid kon worden genegeerd zolang de aantallen asielzoekers laag waren. Wat nu te doen?

Merk op dat elementen 2 tot en met 7 van Europese makelij zijn. Ze zijn geen gevolg van onvoldoende uitgevoerd beleid, maar van verkeerd beleid. Het is nu waarschijnlijk te laat om nog veel te bereiken met opvang in de regio. Het marktmechanisme dat Europa op gang heeft gebracht draait op volle toeren. En zowel de landen in de regio als de vluchtelingen zelf vertrouwen de internationale gemeenschap voor geen cent meer.

Europa kan wel proberen de markt voor mensensmokkel niet verder te stimuleren. Dat zou kunnen door, met de hele internationale gemeenschap, het verbod op reizen voor Syrische vluchtelingen geheel of gedeeltelijk op te heffen. Het met strafrechtelijke en militaire middelen belemmeren van reizen kan worden verminderd in plaats van geïntensiveerd.

Daarnaast is het voorstelbaar om mensen die asiel in Europa hebben gekregen een vorm van vrij verkeer te geven, zodat ze in staat worden gezocht zelf werk te vinden of steun te zoeken van etnische of familienetwerken. En het stelselmatig onderschatten van het aantal asielzoekers is iets waar landen gewoon mee kunnen ophouden.

Het is onaannemelijk dat iets dergelijks gaat gebeuren. Europese beleidsmakers leiden aan tunnelvisie. Ze hebben wel door dat het beleid niet het beoogde effect heeft, maar trekken de conclusie dat we meer van het zelfde nodig hebben. De perfecte storm aanpakken vereist niet alleen de erkenning dat het beleid van de afgelopen 25 jaar heeft gefaald, maar dat het tegengestelde effecten heeft gehad. Daarom verkiest men dit soort analyses te negeren, bijvoorbeeld door te doen alsof ze neerkomen op een pleidooi voor open grenzen. Dat is een drogreden (mensen die open grenzen bepleiten zouden gelijk kunnen hebben), en in mijn geval is het domweg onjuist (ik bepleit geen open grenzen).

Daarom is het te verwachten dat Europees beleid de storm verder zal aanwakkeren, volgens de lijnen van de beleidsvoorstellen van de Commissie, de Raad, en het Nederlandse voorzitterschap. Want het kan erger. Als Libanon nog steeds alleen wordt gelaten met de 25% vluchtelingen, kan de burgeroorlog die tussen 1975 en 1990 woedde opnieuw uitbreken, met vele nieuwe vluchtelingen als gevolg. Verder kan, als Europa doorgaat met het criminaliseren van reizen, mensensmokkel geïntegreerd worden in de durgshandel, zoals gebeurde aan de Mexicaans-Amerikaanse grens. Die wordt dan nog veel moeilijker aan te pakken, en veel genadelozer dan we gewend zijn.

Lees ook
Ik was eenzaam in het azc. Integratie, begin er aub snel mee