Weg met belastingontwijking, want die is immoreel

Eurocommissaris Pierre Moscovici presenteerde dinsdag een vergaand pakket maatregelen tegen belastingontwijking door multinationals. Dat is namelijk immoreel.

Illustratie Pepijn Barnard

Populaire instrumenten in het koffertje van de belastingadviseur: strategisch schuiven met winsten, patenten verhuizen naar een ander land, rente driedubbel aftrekken, slim gebruikmaken van tegengestelde belastingregels. Allemaal methoden die multinationals bergen belasting schelen.

Maar dit gerei zijn bedrijven straks kwijt, als het aan de Europese Commissie ligt. Eurocommissaris Pierre Moscovici (Belasting) presenteerde dinsdag een vergaand pakket maatregelen tegen belastingontwijking door multinationals. Zijn boodschap: het is immoreel. „Door belastingontwijking gaan elk jaar miljarden euro’s verloren”, zei hij. „Als gevolg hiervan moeten Europeanen en bedrijven die het spel eerlijk spelen, uiteindelijk meer belastingen betalen”, aldus de Fransman, soms wel 30 procent meer. De EU gaat „vechten voor gerechtigheid”.

Moscovici haalde een onderzoek van het Europees Parlement aan, waaruit blijkt dat belastingontwijking de EU jaarlijks tussen de 50 en 70 miljard kost. „Dat is vijf keer zoveel als de EU in 2015 aan de vluchtelingencrisis heeft uitgegeven.” Wereldwijd lopen overheden jaarlijks tot 240 miljard dollar mis, volgens een berekening van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Het uitgangspunt is simpel: bedrijven moeten winst betalen in het land waar ze die verdienen. Nederlandse fiscalisten zeggen dat de maatregelen grote impact zullen hebben op hoe bedrijven hun belasting regelen. Onder meer de bestrijding van kunstmatige renteaftrek zal hard aankomen. Omdat dat nu volgens hen zó eenvoudig is maken bijna alle multinationals ervan gebruik. Maar straks mag een bedrijf nog maar een gelimiteerde hoeveelheid rente aftrekken.

De persconferentie van Pierre Moscovici:

Een maatregel die in het bijzonder invloed heeft op multinationals die actief zijn in Nederland, is de beperking van de deelnemingsvrijstelling. Dat is een gunstige, typisch Nederlandse regeling waardoor bedrijven geen belasting hoeven betalen over winsten van dochterbedrijven. De truc om belasting te drukken is die dochterbedrijf te vestigen in een land – of eiland – met weinig of geen belasting. Ook deze kunstgreep werkt straks niet meer.

Daarnaast moeten bedrijven straks per land melden waar ze winst hebben gemaakt en waar ze winstbelasting hebben betaald, het ‘country-by-country-reporting’. Zo kunnen belastingdiensten „agressieve fiscale planning” beter opsporen, aldus de Commissie. Dit is een oude wens van het Europees Parlement.

Lees ook: Belastingdiensten lopen jaarlijks minimaal 100 miljard dollar mis door belastingontduiking

Toch is Paul Tang (PvdA) niet tevreden, want in het voorstel blijft die informatie geheim. Alleen belastingdiensten hebben er toegang toe en kunnen die ook uitwisselen. Tang:

Door dat openbaar te maken ontstaan pas goede controle en maatschappelijke druk.

Alleen zo kun je bedrijven volgens hem afhouden van het vinden van mazen in de wet.

Ook Moscovici wil dat die informatie openbaar wordt, maar het ligt gevoelig bij lidstaten. De eurocommissaris laat daarom eerst nog onderzoeken of zulke openheid bedrijven geen economische schade toebrengt. De uitkomst van deze studie wordt later dit jaar verwacht. Over de plannen moet nu worden onderhandeld tussen lidstaten en het Europees Parlement. Het streven is om de wetgevende procedure in 2017 af te ronden.

Voor Nederlandse lobbyclubs voor het bedrijfsleven gaat wat nu op tafel ligt te ver. Het zou ertoe leiden dat buitenlandse bedrijven zich niet meer in Nederland willen vestigen. Of, nog erger, multinationals verjagen. Het maakt Nederland „minder aantrekkelijk”, zegt voorzitter Arjan van der Linde van de belastingcommissie van de American Chamber of Commerce. De Nederlandse fiscale regels zijn nu nog vaak „de beslissende factor” om naar Nederland te komen, zegt hij.

Dat bedrijven hun heil buiten de EU zoeken, ziet de Commissie als reëel gevaar. Daarom wil Moscovici een zwarte lijst van ‘belastingparadijzen’ „om te voorkomen dat de Europese concurrentiepositie wordt aangetast”. Ook komt er een ‘exit-belasting’ voor wanneer bedrijven opeens besluiten hun activiteiten om belastingtechnische redenen weg te halen. Buitenlandse bedrijven investeerden in 2015 1,8 miljard euro in Nederland, berekende het ministerie van Economische Zaken. In 2014 was dat een recordbedrag van 3,2 miljard euro, waarvan 600 miljoen door Google.

 Van der Linde voorziet dan ook geen onmiddellijke uittocht maar waarschuwt wel: „Als de spelregels overal hetzelfde worden, kunnen landen alleen nog concurreren op belastingtarief.” De Nederlandse vennootschapsbelasting is 25 procent, in Ierland is die 12,5 procent en in het Verenigd Koninkrijk 19 procent.

Volgens Tang zijn de zorgen onterecht. „De economische schade voor Nederland zal nihil zijn. „Het gelijke speelveld gaat zorgen voor een eerlijk systeem en hogere belastinginkomsten. Die kunnen we gebruiken voor scholen, ziekenhuizen, en betere sociale voorzieningen.”