Zwanger en als de dood voor muggen – en abortus is verboden

Stel uw kinderwens uit, adviseren regeringen in Latijns-Amerika. Abortus is strafbaar in veel landen in de regio. De situatie is gevaarlijk, het virus nog lang niet getemd.

Verdelging van de Aedes aegypti-mug, de drager van het zikavirus, in het Braziliaanse Recife. Foto Felipe Dana/AP

Nerveus wacht Danielle Camelo (33) in een gekoelde wachtkamer van de kliniek Top Diagnósticos in Recife op de uitslag van de echo. Ze is vijf en een halve maand in verwachting, maar in plaats van een rustige zwangerschapsperiode leeft ze in permanente spanning. Want als ze besmet raakt met het zikavirus, dat rondwaart in haar woonplaats, is de kans groot dat haar baby wordt geboren met microcefalie: een hersenafwijking in het centraal zenuwstelsel als gevolg van een te kleine schedelomvang.

Braziliaanse wetenschappers ontdekten een verband tussen het zikavirus en het explosief gestegen aantal baby’s met microcefalie. In korte tijd werden in Brazilië bijna 4.000 baby’s geboren met deze afwijking, van wie ruim 1.300 in de deelstaat Pernambuco, waarvan Recife de hoofdstad is. 49 baby’s overleden mogelijk als gevolg van het zikavirus.

„Als ik dit had geweten”, zegt Danielle Camelo, „had ik mijn zwangerschap absoluut uitgesteld. Ik ben alleen maar met de muggen bezig. Op een roze wolk genieten van mijn zwangerschap is er niet bij. Ik smeer me elke twee uur in. Het is bloedheet maar ik draag lange mouwen en zelfs sokken. Naar buiten ga ik alleen als het moet. Ik leef in een airconditioned kamer met een spuitbus binnen handbereik.”

In Brazilië en twintig andere landen in Latijns-Amerika slaat het zikavirus in rap tempo toe. Overheden, onder meer in Colombia en El Salvador, roepen vruchtbare vrouwen op voorlopig niet zwanger te worden. In Brazilië pleit infectioloog Maria Angela Rocha (67), verbonden aan het Oswaldo Cruz Ziekenhuis in het Braziliaanse Recife, eveneens voor uitstel, tot 2017. „We hebben pas dan meer zicht op de ontwikkeling van het zikavirus. Al dan niet zwanger raken blijft natuurlijk een persoonlijke keuze. De gevolgen van zwangerschapsbeperking op de demografische ontwikkeling moet ook worden onderzocht, dat kan ingrijpend zijn. Maar zolang we het virus niet onder controle hebben, ben ik voorstander van uitstel.”

En dat kan nog wel even duren: Amerikaanse onderzoekers zeiden woensdag tegen de BBC dat een vaccin nog wel tien jaar op zich kan laten wachten.

De angst bestaat dat vrouwen die zwanger raken hun zwangerschap willen beëindigen vanwege het zikavirus en dat daardoor het aantal abortussen toeneemt. In de meeste landen van Latijns-Amerika is abortus strafbaar. In Brazilië staat er vier jaar cel op. In El Salvador zelfs veertig jaar.

Vrouwenorganisaties waarschuwen voor een toename van de vaak levensgevaarlijke illegale abortussen. In Brazilië worden per jaar anderhalf miljoen illegale abortussen gepleegd, waarbij 250.000 vrouwen zwaargewond raken of zelfs overlijden. De vaak kostbare illegale abortussen zijn nauwelijks te betalen voor armere vrouwen, terwijl juist zij in gebieden wonen waar het zikavirus gedijt: de slechtere buitenwijken van Recife, waar de watervoorziening minimaal is en in emmers wordt opgeslagen. „Deze vrouwen regelen een abortus meestal zelf, vaak geïmproviseerd met levensgevaarlijke middelen en met hulp van familieleden”, zegt Ana Oliveira van de feministische organisatie SOS Corpo.

Infectiedeskundige Rocha benadrukt dat microcefalie op een echo pas na zes tot zeven maanden te zien is. „Het is dan veel te laat voor abortus. Dat moet binnen drie maanden. Het besluit geen kinderen te nemen moet dus voorafworden genomen.”

De echo van de zwangere Danielle Camelo ziet er goed uit, hoewel over twee maanden pas te zien is of het hoofdje van de baby een normale omvang heeft. Wat Camelo rustiger maakt is dat ze al zika heeft gehad, vóór de zwangerschap. Volgens de artsen zou ze mogelijk immuun zijn. „Niets is zeker, maar het kan een geluk zijn. Toch blijf ik voorzichtig, dit is niet de situatie om risico’s te nemen.”