Zingen in de Nes

Een keuze met niet alleen verlegen meisjes, ook uitbundige cafégezang.

Collectie Kröller-Müller Museum

Een ‘weemoedige, romantische collage’ noemt Carice van Houten haar keuze uit de collectie van museum Kröller-Müller – „Krullie-Mullie voor intimi”, aldus Van Houten.

Ze koos vooral portretten en stillevens. Onder meer een meisjesportret van de Franse schilder Henri Fantin-Latour omdat ze zichzelf daarin zag. „Ik herkende die blik. Ik was precies zo’n kind. Bedachtzaam, observerend, melancholisch, dromerig, verlegen,” schrijft ze in de wandtekst bij haar keuze.

Maar één schilderij dat ze uitkoos wijkt af van de rest. Dat is niet een stil, dromerig of verlegen tafereel. Dat is juist een uitbundig, lawaaierig, uit-de-band-spring tafereel: Café-Chantant in de Nes te Amsterdam, een bonte impressie van Isaac Israels van een Amsterdams café met podium waar dames wuft dansen en zingen.

In een straat waar nu nog veel cafés en theaters zijn, vlak bij het pop-upmuseum, de Nes. Carice van Houten noemt het een schilderij ‘om af te likken’, zo lekker vindt ze het geschilderd. „Die kleuren!”

De Nes (een van de oudste straten van Amsterdam, ‘nes’ is een oud woord voor moeras) was rond 1900 een van de drukste uitgaansstraten van de hoofdstad. Vol cafés, danshuizen, bordelen en variététheaters, schrijven J.F. Heijbroek en Jessica Voeten in hun boek Isaac Israels in Amsterdam (2012). Daar werd gezongen, gedanst en geflirt bij gaslicht. Kunstenaars, schrijvers en schilders hingen er veel rond, om te drinken en ander vertier te zoeken. Het was de place to be.

Ook Isaac Israels kwam er veel. En hij tekende en schilderde er ook – zoals blijkt uit dit doek van 1893. Welk café op welk adres in de Nes hij hier precies geschilderd heeft, is niet te achterhalen.

We zien een jonge zangeres op het podium, de andere artiestes zitten rondom haar, wachtend op hun beurt, voor de spiegelwand. Rechtsonder de pianist, op de voorgrond de cafébezoekers.

In deftige kringen keek men neer op artiestes uit de café-chantants, die als zondig gezien werden. Maar kunstenaars uit die tijd, zoals toneelschrijver Herman Heijermans (bekend van het toneelstuk Op hoop van zegen) trokken zich daar weinig van aan. Heijermans trouwde met een variétédanseres. Men sprak er schande van. Lees zijn boek Kamertjeszonde.

Dit schilderij van Israels is een beweeglijke geschilderde ode aan die vrolijke, zondige variétésfeer in de Nes, de wereld van dans, show en theater en drankovergoten uitbundigheid. Waarin bij gaslicht zangeressen optraden met artiestennamen als Mejuffrouw Sophitje van Bonntrompett. Met die wereld voelt actrice en zangeres Carice van Houten zich ook verbonden, blijkt uit de keuze voor dit schilderij.